Làng Cồ, đầu vụ mùa năm Kỷ Tỵ.
Cậu bé Vũ Cửu bảy tuổi đóng khố cởi trần theo cha mẹ ra đồng gieo mạ.
Nếu kể cả so cùng với những đứa trẻ đồng lứa, tốc độ làm việc của cậu cũng chẳng phải là quá nhanh.
Nhưng cha mẹ Cửu không thực sự quan tâm đến điều đó.
Có cậu giúp việc đồng áng, ấy cũng là được rồi.
"Nhà cậu Điền cũng đang gieo mạ đấy hử?"
Một người đàn ông vạm vỡ, tóc ngắn, râu quai nón, mặc áo cộc tay, quần xắn màu nâu, đầu quấn khăn bước qua, thấy nhà Cửu, gọi với.
Bác tên là Tộ, là hàng xóm nhà Cửu.
"Dạ!
Bây giờ gieo mạ sớm, sau cho nó đỡ cực bác ạ!"
"Ừ!
Làm sớm, xong sớm, rồi còn phải lấy tiền Phú ông càng sớm càng tốt chứ nhể!"
Bác Tộ nói xong, cười sảng.
Cha mẹ Cửu nghe vậy cũng mỉm cười.
Nhà Cửu với nhà bác Tộ, hai nhà vốn thân thiết với nhau lắm.
Vợ bác Tộ quê vốn ở làng này, sau lấy bác Tộ ở Trường Yên thì theo về nhà chồng.
Nhưng mà khoảng năm năm về trước, nhà bác Tộ lại chuyển về quê vợ, dựng nhà ở ngay cạnh nhà Cửu.
Bác Tộ, tuy ăn nói có hơi bỗ bã, nhưng lại mang đến không khí thân mật vui vẻ nên cha mẹ Cửu rất thích nói chuyện với bác.
Cả hai nhà đều không có ruộng riêng, cho nên họ phải đi cày thuê.
Có ba nhà thuộc hạng giàu nhất làng Cồ này: Xã quan họ Lê, Phú ông họ Tạ, và Phú ông họ Phùng.
Chỉ mình nhà của ba ông đã chiếm hơn sáu phần diện tích đất ruộng của cả làng.
Nhà bác Tộ cày thuê ba mẫu ruộng nhà Phùng Phú ông, mỗi mùa vụ được năm bách, cũng như được thưởng thêm nếu vượt chỉ tiêu cho trước.
Trong khi đó, nhà Cửu cày thuê ba mẫu ruộng cho Tạ Phú ông, mỗi mùa vụ chỉ được ba bách tiền công và không được thưởng gì thêm.
Do đó nhà Cửu lúc nào cũng phải sống trong cảnh khố rách áo ôm, còn nhà bác Tộ ít ra cũng khá hơn được một chút.
Bác Tộ gánh mạ sang sào bên cạnh, đặt gánh xuống, rồi tiếp.
"Sao chúng mày không qua làm cho Phùng Phú ông với tao này?
Lão Phùng còn hào phóng, còn thưởng, chứ lão Tạ keo kiệt, cho chúng mày có ngần ấy tiền cho sáu tháng, ăn còn chả đủ, rồi giờ cho thằng Cửu đi học thì biết làm sao."
"À, bọn em vẫn còn đang suy nghĩ xem có nên cho nó đi học bây giờ không hay là để khi khác.", mẹ Cửu trả lời có phần ấp úng.
Có vẻ như cha mẹ Cửu vẫn chưa có ý cho Cửu đi học bây giờ.
"Ơ kìa!
Giờ chúng mày còn chưa muốn cho nó đi học thì còn đợi đến lúc nào nữa?
Đừng có trông chờ vào lão Tạ.
Lão không bao giờ cho thêm đâu.
Chúng mày cứ đợi là thằng Cửu mất cơ hội được học đấy!"
"Bọn em biết chứ!
Nhưng mà bác thấy nhà bọn em bây giờ ăn còn chẳng đủ, cho nó đi học còn phải làm lễ trước, lấy đâu ra tiền mua sính lễ bây giờ?"
Cha Cửu nói xong, thở dài mà làm tiếp.
Bác Tộ im lặng hồi lâu, rồi nói.
"Nếu thế thì để tao mua sính đồ cho chúng mày, thế là được chứ gì?"
"Ấy thôi bác!", mẹ Cửu nghe vậy, ngạc nhiên.
"Bác còn phải lo cho nhà bác, bọn em sao dám làm phiền bác được?"
"Chúng mày khỏi cần phải lo!
Nhà tao có tiền, còn thừa chưa dùng tới.
Thằng Tùng nhà tao giờ nó rời nhà lên Kinh thành rồi, hai vợ chồng tao ở nhà có tiêu tiền mấy đâu.", bác Tộ cười, nhưng trong mắt bác vẫn có gì đó đượm buồn.
"Chúng mày nên lo cho thằng Cửu đi học hơn là lo cho tao đấy!"
Cha mẹ Cửu, tuy vẫn còn lưỡng lự hồi lâu, sau rồi vẫn khoanh tay đồng ý.
"Nếu vậy thì chúng em xin nợ bác lần này ạ!"
"Không có nợ nần gì hết!
Thấy thằng Cửu nhà chúng mày học giỏi thành tài, ấy với tao đã là đủ rồi.", bác Tộ nói rồi, lại cười sảng thêm một hồi.
Và từ đó, cậu bé Vũ Cửu bắt đầu đi học...
