Than ôi!
Thiên hạ đại thế, phân lâu tất hợp, hợp lâu tất phân.
Đạo trời tuần hoàn, thịnh suy hữu số.
Từ thời Tam Đại khai cơ, trải Hán, Đường, Tống, Nguyên, Minh, Thanh, triều đại nối nhau như sóng dồn lớp lớp.
Đến cuối đời Mãn Thanh, quốc thế suy vi, chính đạo bất chấn, cương thường rối loạn, ngoại cường lấn bức, nội loạn bốn bề.
Quan lại mục nát, binh lực suy đồi, tài chính khánh kiệt, lòng dân oán thán.
Xã tắc nghìn năm như nhà cũ mục nát giữa phong ba.
Bấy giờ Tôn Trung Sơn tiên sinh ứng vận nhi sinh, ôm chí cứu quốc, đề xướng Tam Dân chủ nghĩa, lấy dân tộc, dân quyền, dân sinh làm cương lĩnh, tụ nghĩa sĩ khắp bốn phương, khởi nghĩa Vũ Xương một tiếng sấm vang.
Sóng cách mệnh lan khắp cửu châu, triều Thanh rúng động.
Hoàng đế thoái vị, đế chế nghìn năm cáo chung.
Trung Hoa Dân Quốc lập nên, mở ra kỷ nguyên cộng hòa giữa cõi Đông phương.
Song, phế đế dễ, trị loạn nan.
Nước mới dựng mà nền chưa vững, lòng người phân hóa, thế lực quân phiệt rình rập.
Viên Thế Khải nắm binh quyền Bắc Dương, thế trọng như sơn, quyền cao át chủ.
Bề ngoài phụng hiến cộng hòa, bên trong nuôi chí phục đế.
Một phen xưng đế chưa thành, thiên hạ đã dậy sóng phản đối.
Cơ nghiệp chưa yên thì mộng bá đồ đã vỡ.
Viên thị mất, Bắc Dương phân liệt, chư tướng nổi lên như ong vỡ tổ.
Lê Nguyên Hồng giữ danh tổng thống, Phùng Quốc Chương nhiếp chính, Từ Thế Xương kế vị, Tào Côn đoạt quyền.
Kẻ thì dựa binh lực, người thì nương tài chính, mỗi người một chí, mỗi phe một mưu.
Cải cách danh nghĩa, song thực quyền nằm trong tay quân phiệt.
Sơn hà chia cắt, Trung Nguyên khói lửa liên miên.
Quan trường đấu trí, chiến địa tranh hùng.
Dân sinh đồ thán, thương cổ suy vi, văn hóa đảo điên.
Ấy là thời đại "quần long vô thủ", anh hùng nổi dậy khắp nơi.
Có kẻ xưng bá một phương, có người dựng cờ cứu quốc.
Nam Bắc phân tranh, chính thống mờ nhạt.
Trong cơn phong vân ấy, Quốc dân đảng chỉnh đốn hàng ngũ, thu nạp hiền tài, mưu đồ thống nhất.
Tưởng Giới Thạch xuất thân quân ngũ, chí hướng cứng cỏi, kế thừa di chí Tôn tiên sinh, quyết tâm thu phục sơn hà.
Bắc phạt khởi binh, cờ xanh phấp phới, trống trận vang rền.
Quân Quốc dân tiến như vũ bão, đánh dẹp chư quân phiệt, lần lượt thu phục Hán khẩu, Nam Xương, Thượng Hải, Bắc Bình.
Các sứ quân biên thùy hoặc quy thuận, hoặc tan rã.
Trung Nguyên tái quy nhất thống.
Nam Kinh định đô, chính phủ cải tổ, pháp chế chỉnh tề.
Tưởng công biết rằng: "Binh thắng bất như trị thắng."
Thống nhất thiên hạ mới chỉ là khởi đầu; hưng quốc an dân mới là đại sự.
Bèn chỉnh đốn tài chính, cải cách thuế khóa, phát triển công thương, mở đường sắt, tu cầu cảng, chấn hưng ngân hàng.
Lập học đường, mời chuyên gia, cải tiến kỹ nghệ, tăng cường hậu cần quân đội.
Quân kỷ nghiêm minh, binh chế cải lương, quốc lực dần phục hưng.
Song nội loạn chưa dứt.
Chủ nghĩa cộng sản từ phương Bắc lan sang, lấy khẩu hiệu bình đẳng mà chiêu dụ quần chúng, lấy đấu tranh giai cấp mà khuấy đảo cương thường.
Đảng phái phân tranh, huyết chiến nhiều phen.
Tưởng công quyết ý trừ họa, cho rằng: "Một núi không thể dung hai hổ."
Bèn phát động chiến dịch tiễu trừ, truy quét căn cứ cộng sản, chém đầu thủ lĩnh, dập tắt phong trào phản loạn.
Mao Trạch Đông bị bắt xử quyết, lực lượng tan rã, mầm họa tiêu trừ.
Nội bộ nhờ đó tạm yên, chính quyền củng cố.
Chưa kịp nghỉ ngơi, ngoại bang lại nổi phong ba.
Đế quốc Nhật Bản dòm ngó Trung thổ, từng bước lấn chiếm Đông Bắc, rồi mở rộng chiến tuyến khắp Hoa Bắc, Hoa Trung.
Quốc nạn lâm đầu, sơn hà nguy biến.
Tưởng công hiệu triệu toàn dân kháng chiến, hợp nhất binh lực, kiên thủ Trường Giang, phản công từng bước.
Dẫu gian nan khốn khổ, song lòng dân như thép, ý chí như thành.
Trải bao năm máu lửa, cuối cùng Nhật bại trận, rút quân khỏi Trung thổ.
Quốc gia thu hồi cương thổ, biên giới mở rộng như thời Càn Long hưng thịnh.
Chiến hỏa thế giới vừa tắt, cục diện mới lại mở.
Đông Tây phân cực, tư bản đối lập cộng sản, thế giới bước vào thời kỳ "chiến tranh lạnh".
Trung Hoa Dân Quốc đứng về khối tư bản, tham gia liên minh phòng cộng, củng cố quốc phòng, tăng cường ngoại giao.
Trên bàn cờ quốc tế, nước nhà không còn là kẻ yếu bị chia cắt, mà trở thành một thành viên trọng yếu trong trật tự mới.
Nhìn lại mấy chục năm phong vân, từ khi Mãn Thanh sụp đổ đến lúc cộng hòa củng cố, biết bao biến cố xoay vần.
Anh hùng hào kiệt xuất thế, gian hùng quyền biến tung hoành.
Có người lưu danh thiên cổ, có kẻ mang tiếng muôn đời.
Song hết thảy đều là nhân vật của thời đại, chịu sự chi phối của đại thế.
Ôi!
Thời Dân Quốc, chính là giai đoạn giao thời giữa cổ và kim, giữa quân chủ và cộng hòa, giữa truyền thống và hiện đại.
Lễ giáo cũ chưa dứt, tư tưởng mới đã sinh.
Súng đạn cơ giới thay cho cung kiếm; điện tín, đường sắt thay cho thư mã; hiến pháp thay cho chiếu chỉ.
Xã hội chuyển mình dữ dội như rồng lột xác.
Kẻ viết sách này, cảm khái trước vận nước nổi trôi, bèn noi gương La Quán Trung mà thuật lại phong vân Dân Quốc.
Dẫu không dám sánh cùng "Tam Quốc diễn nghĩa" về tài bút, song nguyện lấy sử làm gốc, lấy nghĩa làm tôn, lấy hưng vong làm gương.
Trong truyện có chính có tà, có trung có nịnh; song xét cho cùng, đều do hoàn cảnh thúc đẩy, do lòng người chi phối.
Than ôi!
Một hồi trống Vũ Xương, đế chế nghìn năm sụp đổ.
Mấy phen binh biến Bắc Dương, sơn hà chia cắt đôi nơi.
Bắc phạt nhất cử, Trung Nguyên quy nhất thống.
Kháng Nhật mười năm, cương thổ phục huy hoàng.
Bước vào chiến tranh lạnh, thế giới lại phân tranh.
Ngẫm đạo trời: thịnh cực tất suy, loạn cực tất trị.
Nhân gian vạn sự như bàn cờ lớn; người tính không bằng trời định, song trời định cũng nhờ người làm.
Nếu không có chí sĩ đứng ra, há có cơ nghiệp cộng hòa?
Nếu không có anh hùng quyết đoán, há có ngày thống nhất?
Bởi vậy, đọc truyện này, chẳng những xem mưu lược nơi chiến địa, mà còn hiểu thế sự nhân tâm; chẳng những luận thắng bại của một thời, mà còn xét đạo hưng vong của muôn đời.
Người đời sau soi vào đó, ắt biết rằng: giữ nước khó hơn dựng nước; trị loạn khó hơn phá loạn; hòa bình khó hơn chiến thắng.
Nay đặt bút viết lời tựa, mong hậu thế khi mở sách sẽ thấy được khí tượng một thời dậy sóng.
Từ Tôn tiên sinh khai sáng cộng hòa, đến Tưởng công thống nhất sơn hà; từ loạn quân phiệt đến quốc gia hiện đại; từ nội chiến phân tranh đến thế giới lưỡng cực – hết thảy đều là chương hồi của một đại kịch lịch sử.
Gọi là "Dân Quốc Diễn Nghĩa", bởi có diễn thì mới tỏ, có nghĩa thì mới sâu.
Diễn để bày mưu kế, nghĩa để luận trung tà.
Mong rằng người đọc suy ngẫm mà hiểu, hiểu rồi mà tỉnh, tỉnh rồi mà giữ lấy đạo trung dung giữa phong vân biến ảo.
Lời tựa viết xong, ngẩng nhìn trời cao mây cuộn, như thấy bóng anh hùng xưa còn phảng phất nơi non nước.
Than ôi!
Sơn hà còn đó, anh hùng đâu tá?
Phong vân tuy tắt, dư âm vẫn còn.
Hậu thế nếu muốn biết sự hưng vong Dân Quốc ra sao,
Xin mở sách này mà xem vậy
