Hôm nay là ngày thứ hai mươi ở chiến trường.
Mùi khói, mùi thuốc súng, mùi cỏ khô trộn lẫn với mùi bùn ngai ngái ở đầm lầy gần đó.
Yakov ngồi trong chiến hào, rút một điếu thuốc và châm lửa.
Những đồng đội của anh đang chợp mắt.
Có lẽ chỉ còn một mình Yakov còn thức, anh lục lọi trong túi, tìm kiếm những bức ảnh mà anh luôn đem theo bên mình.
Ở đó có ảnh mẹ anh, ảnh Meltzer đang bế đứa con gái út của anh, Galina.
Còn cả một bức ảnh của Yevgeny, con trai của anh với người bạn gái cũ, Olga Golysheva.
Yakov luôn nghĩ mình là một người cha tồi tệ.
Anh đã không thể cho Yevgeny một cuộc sống hạnh phúc.
Anh chia tay Olga trong khi không biết cô mang thai.
Đến khi Yevgeny 2 tuổi, anh mới được gặp con trai mình.
Người cha độc tài của anh tuyên bố không chấp nhận Yevgeny là cháu trai của ông ấy, và nói rằng thằng bé là đứa con hoang.
Khi cuộc chiến kết thúc, anh sẽ bù đắp cho thằng bé những gì mà anh đã nợ nó.
Có lẽ anh sẽ đưa gia đình về Gruzia, hoặc đến một nơi khác sinh sống.
Nhưng biết khi nào chiến tranh mới kết thúc?
Ánh mắt anh chạm vào đôi mắt đen trong bức ảnh, người mẹ mà anh thậm chí không giữ được bất cứ kí ức nào về khoảng thời gian với bà.
Bà qua đời cùng năm mà Yakov chào đời.
Cha bỏ anh cho nhà ngoại và đi làm cách mạng.
Do cha bị truy nã và phải hoạt động ngầm, trong mười bốn năm, Yakov thậm chí không gặp mặt cha mình.
Năm mười bốn tuổi, cuộc đoàn tụ mà anh mong mỏi nhiều năm cũng đến.
Yakov nhớ ngày mà mình được đưa đến Moskva để sống cùng cha và mẹ kế.
Anh lo lắng và đã cố gắng chuẩn bị lời chào hỏi suốt một đêm, anh sợ mẹ kế không thích mình.
Anh cũng hạnh phúc và mong chờ, vì anh sẽ được sống cùng cha, người mà khi đó đã trở thành một lãnh đạo cấp cao của Liên Xô, Joseph Stalin.
Cha anh, trong trang phục măng tô, vẻ mặt lạnh lùng, với một cái tẩu thuốc trên tay, đưa anh vào điện Kremlin mà không nói một lời nào.
Yakov nói với ông bằng tiếng Gruzia: "Thưa cha, con rất vui, con luôn nghĩ sẽ có một ngày con được gặp lại cha."
Hoàn toàn trái ngược với tưởng tượng, ông ấy chỉ hỏi một câu: "Không nói được tiếng Nga à?"
Cảm giác đó giống như bị cô lập hoàn toàn.
Chỉ có người phụ nữ mà Yakov nghĩ rằng sẽ bài xích mình, bà Nadezhda lại lên tiếng bảo vệ anh: "Thằng bé lớn lên ở Gruzia, tất nhiên nó nói tiếng Gruzia."
Bắt đầu từ năm mười bốn tuổi, Yakov mới biết cha của anh ghét anh như vậy.
Thậm chí anh chẳng biết lý do.
Nhiều người khác sợ ông, Yakov cũng không ngoại lệ.
Stalin nóng nảy và thường xuyên nổi điên lên, đôi khi Yakov bị ném cái tẩu thuốc vào mặt, bị lôi vào trong phòng và đánh bằng thắt lưng như cơm bữa.
Mặc dù ông ấy cũng nghiêm khắc và thờ ơ với Vasily, nhưng hình như ông ấy không làm vậy với con trai thứ hai.
Ông ấy thậm chí không cho Yakov dùng họ Stalin.
Đôi khi sau mỗi trận đòn, Yakov phải ngủ trong phòng ăn.
Yakov nhớ cái lần mà anh bị đánh vì sau giờ học ở trường trung học phổ thông, anh không trở về nhà ngay, cha anh gọi anh là 'thằng nhà quê không biết phép tắc'.
Dù sao khi đó Yakov đã trưởng thành, làm thế nào chịu đựng được việc bị lột hết đồ và bị đánh như một con chó?
Mọi chuyện có lẽ đã tệ hơn nếu bà Nadezhda không can thiệp.
Đó vĩnh viễn là nỗi ám ảnh đeo bám anh.
Stalin thực sự đã ném đứa con trai của ông ta vào phòng chứa đồ trong tình trạng như vậy, giữa cái lạnh của mùa đông Nga.
Yakov nhớ đến mùi ẩm mốc của đồ đạc cũ, anh co ro nằm trong góc và tự hỏi: "Mẹ ơi, sao cha lại ghét con thế?"
Nghĩ đến lúc anh ôm lấy chân của cha khóc lóc cầu xin chỉ để nhận lại được một câu: "Giọng Gruzia của mày làm tao bực mình.", nước mắt của Yakov lại tuôn trào.
Nhưng ông ấy cũng là người Gruzia mà.
"Con hứa, con sẽ học tiếng Nga tốt hơn, con sẽ không nói giọng Gruzia nữa!"
Thế là Yakov lại nỗ lực học tiếng Nga nhiều hơn.
Người Gruzia cũng được dạy tiếng Nga ở trường, nó như ngôn ngữ thứ hai, vì vậy Yakov hiểu tiếng Nga, nhưng không thành thạo, đôi khi anh không hiểu hết những gì cha nói.
Hình như anh không có năng khiếu về ngôn ngữ.
Anh luôn muốn mình tốt nghiệp một trường đại học, nhưng cha lại bắt anh phải gia nhập quân đội.
Những cuộc cãi vã nổ ra, có lúc tức giận, Stalin cầm cái gậy có đầu tay cầm bằng sắt của mình và giáng liên tiếp vào người Yakov.
Lần cuối là khi anh 23 tuổi, Yakov không cam chịu nữa, anh đứng dậy và đâm đầu thẳng vào tường.
"Được thôi, không được học đại học thì con sẽ chết luôn bây giờ."
Kết quả là Stalin buộc phải nhượng bộ lần thứ hai, còn Yakov thì phải khâu 12 mũi.
Xem ra ông ấy vẫn chưa muốn đứa con trai này của mình chết quách đi.
Lần đầu tiên ông ấy nhượng bộ là khi Yakov muốn kết hôn với người vợ đầu cũng là bạn học cũ, Zoya Gunina.
Trong khi mẹ kế ủng hộ và hết lời động viên, thì cha lại phản ứng một cách dữ dội, giơ khẩu súng và nói rằng sẽ bắn què chân anh nếu như anh kết hôn với Zoya.
"Đây, để con tự làm cho!"
Yakov giật lấy khẩu súng trên tay Stalin và tự bắn vào ngực mình.
Hậu quả của trận cãi vã này là anh phải vào viện nhiều tháng, viên đạn suýt trúng tim.
Đó là lần đầu tiên và cũng là duy nhất, Yakov nhìn thấy gương mặt có phần sửng sốt của người đàn ông luôn tỏ ra trịnh thượng và dữ dẵn ấy.
Nửa tháng sau đó, Joseph ghé vào bệnh viện và hỏi một câu cụt ngủn: "Mọi chuyện ổn chứ?"
Yakov nằm im và giả vờ ngủ, anh nghe thấy cuộc đối thoại của cha và mẹ kế.
Trong khi bà Nadezhda bắt đầu trách móc và cãi vã với Joseph, Vasily nói: "Nếu không phải viên đạn đi chệch, thì anh ấy đã chết".
Yakov không chịu được nữa, anh mở mắt và ngồi dậy.
Cuộc cãi vã đó đã ngừng lại, cha anh nhìn anh và mỉa mai nói: "Nó thậm chí còn bắn không trúng."
Sau đó ông ấy rời đi, và từ đó không còn nói điều gì về việc ấy nữa.
Yakov nhanh chóng kết hôn với Zoya và chuyển về Leningrad sống.
Cuộc hôn nhân chóng vánh đó đã sớm tan vỡ sau cái chết của đứa con gái đầu lòng chưa đầy một tuổi.
Họ chia tay trong hoà bình, đơn giản là để quên đi nỗi đau không thể chữa lành.
Hơn ai hết, anh thực sự cầu Chúa che chở và cho Zoya một cuộc sống bình yên.
Anh không có lấy một bức ảnh của đứa con đầu lòng.
Điều đó vẫn luôn là nỗi day dứt khôn nguôi trong những năm tháng sau này.
Yakov lại trở về Moskva.
Bà Nadezhda qua đời năm 1932.
Mặc dù anh chưa từng gọi người đàn bà đó là mẹ, nhưng bà ấy thực sự đã đối xử tử tế và quan tâm đến anh như con ruột của mình.
Nguyên nhân cái chết được công bố do bệnh.
Nhưng Yakov biết, sau khi cãi nhau với cha anh, mẹ kế đã trở về nhà, khoá cửa và tự sát bằng súng.
Anh không khóc, nhưng thường xuyên như người mất hồn vào những buổi tối ngồi một mình ở phòng ăn.
Trong lòng anh cảm nhận được sự mất mát.
Yakov vẫn luôn giữ kín việc này với Vasily, và đứa em gái út Svetlana, nó còn quá nhỏ.
Yakov cố gắng giành nhiều thời gian chăm sóc Svetlana thay người mẹ kế.
Anh nhớ khi đó, mọi người gọi cô bé là 'công chúa nhỏ của điện Kremlin'.
Khi anh ở trong phòng đọc sách, Svetlana sẽ đến và nhét vào tay anh mấy mẩu giấy kiểu như: 'Anh hãy đưa công chúa đến khu vui chơi'.
Yakov chưa bao giờ từ chối.
Yakov vào Học viện pháo binh năm 1937.
Thế chiến thứ hai bùng nổ vào năm 1939.
Vậy là ngay sau khi tốt nghiệp, anh đã được phái ra chiến trường cùng với Sergeyev, người được cha anh nhận làm con nuôi.
Yakov cảm thấy bình thường trước khi bắt đầu tiến vào cuộc chiến sinh tử, cảm giác không có gì để mất.
Không sợ hãi, không lo lắng, không hi vọng.
Nếu có một lý do nào đó để phấn đấu, anh nghĩ mình sẽ giành được chiến công gì đó gây ấn tượng với vị lãnh tụ tối cao.
Đổi lại, ông ấy có thể chấp nhận Yevgeny.
Chỉ vậy thôi.
Sau tất cả quá khứ đã qua, anh vẫn đối với người cha của mình như cách mà những người khác đối với lãnh tụ của Liên Xô.
...
Chiến dịch Barbarossa đã được quân Đức phát động được gần một tháng.
Yakov ăn nốt bữa trưa, là suất ăn dã chiến có thịt hộp, chắc hẳn là thuộc chương trình viện trợ của Hoa Kỳ.
Anh thấy thứ này ngon hơn mấy suất ăn dã chiến của Liên Xô.
Yakov ngồi tựa vào bệ pháo, nhìn lên trời và ngẫm nghĩ, cuộc chiến đang bất lợi, mọi thứ bất ngờ, anh chẳng hiểu sao cha anh phớt lờ những cảnh báo đến từ các du kích cũng như mật thám Ba Lan.
Ông nghĩ ngây thơ rằng Đức hẳn phải tấn công Anh trước, chúng sẽ không tấn công Liên Xô ngay, bởi vì hai bên đã kí Hiệp ước không xâm phạm.
Người Anh và người Pháp đã từng ký với Đức hiệp ước Muchen năm 1938, với điều khoản bán đứng Tiệp Khắc cho Hitler, đổi lại Đức sẽ không xâm phạm Anh, Pháp.
Mục đích của họ là đẩy Đức về phía Liên Xô, vì vậy họ đã phớt lờ đề nghị liên minh của Liên Xô.
Nhưng sau đó, Đức Quốc Xã đã xé bỏ Hiệp ước Muchen để bắt tay với Liên Xô.
Và Pháp bị chiếm gọn trong 4 tuần.
Lời của người Đức rõ ràng không đáng tin.
Anh có phần trách cứ thái độ của cha mình, như ông cũng có phần trách nhiệm vì đã không cảnh giác và tập trung ứng phó với đòn tấn công bất ngờ của Đức.
Các đơn vị có sự chuẩn bị lỏng lẻo và không nghiêm túc, các chỉ huy thì chủ quan.
Với tư cách là Thượng uý, Yakov cố gắng làm phấn chấn tinh thần của khẩu đội.
Nhưng chẳng có tác dụng gì cả.
Những phòng tuyến cứ lần lượt sụp đổ, người Đức ngày càng tiến lại gần Moskva.
Hôm đó là một ngày giữa tháng 7, phía đằng xa vẫn lác đác tiếng pháo của cả quân Liên Xô và quân Đức.
Có vài binh sĩ thuộc Trung đoàn pháo binh số 11 đã chạy đến khu vực Trung đoàn số 14 của Yakov.
Binh sĩ này được Sergeyev cử đến báo tin, yêu cầu anh và khẩu đội rút lui, phòng tuyến phía trước đã sắp sụp đổ.
Yakov nghĩ đến khẩu lệnh 'Không lùi một bước', anh rít điếu thuốc lá và thở dài trong tiếng thúc giục.
Ông ấy không cho phép lùi bước, đối với ông ấy, đó là nỗi ô nhục, đặc biệt là khi kẻ rút chạy là đứa con trai mà ông ấy ghét nhất.
"Tôi là con trai của lãnh tụ, tôi không thể rút lui."
"Chúng ta không thể kháng cự.
Quân Đức càn quét như bão táp.
Thiếu tá Sergeyev nói phải đảm bảo an toàn của anh, chuyện khác chúng ta sẽ bàn sau."
"Chỉ còn đêm nay và sáng mai thôi.
Thời gian không còn nhiều nữa."
Yakov lại chui vào lều, bên ngoài, những người khác tiếp tục bàn tán, lo lắng, chùn bước.
"Sáng mai chúng tôi sẽ rút, đêm nay khẩu đội sẽ nghỉ ngơi và lấy sức."
Anh nói vọng ra ngoài.
Sáng sớm hôm sau, các binh sĩ dẹp bỏ lều và dập tắt những đám lửa cháy qua đêm, bắt đầu thu dọn và rút lui.
Tốc độ rất chậm, có lẽ không kịp đến phòng tuyến phía sau, đây là nơi chiến trường khốc liệt nhất, Belorussia.
Yakov dừng lại cạnh bờ sông.
Anh nói: "Tôi sẽ yểm trợ phía sau, các đồng chí hãy rút lui trước."
Khẩu đội không đồng ý, nhiều người e ngại vì thân phận của anh.
Nhưng Yakov nói: "Nếu tôi bị người Đức bắt, họ cần tôi để trao đổi tù binh, vì vậy tôi sẽ luôn an toàn.
Nhưng nếu mọi người không kịp rút lui thì tất cả đều sẽ chết."
Khẩu đội tiếp tục rút lui.
Có vài người vẫn ở lại với Yakov mặc dù anh không đồng ý.
Thực ra anh không nghĩ đến chuyện trao đổi tù binh.
Điều đó hoàn toàn vô nghĩa.
Yakov chỉ không muốn cha anh gọi anh là kẻ hèn nhát hay kẻ đào tẩu.
Quân Đức tiến quân chớp nhoáng, Yakov vẫn cố gắng cùng với các binh sĩ ở lại bắn vào phía quân Đức cho đến khi hết băng đạn.
Lúc này anh mới nhớ đến việc mình không thể tự sát vì băng đạn đã hết.
Có người lính đã ngã xuống ngay tảng đá trước mặt anh.
Yakov tháo mọi phù hiệu sĩ quan, dùng tay bới đất và vùi chúng vào trong đó, để quân Đức không biết danh tính của mình nếu bị bắt.
Một sĩ quan Đức tiến về phía trước, chĩa họng súng vào đầu Yakov, những lính Đức khác bắt đầu lục lọi túi áo và quần để đề phòng giấu vũ khí, sau khi chắc chắn không còn vũ khí khác, chúng giữ hai tay Yakov phía sau lưng và bắt đầu thẩm vấn.
Sĩ quan Đức nói cái gì đó bằng tiếng Đức, lính phiên dịch nói với anh: "Anh là sĩ quan à?"
Anh lắc đầu.
Viên sĩ quan Đức cười và nói với phiên dịch.
"Chỉ huy nói nhìn anh không giống binh sĩ.
Có thể là sĩ quan.
Vậy thì chúng tôi sẽ giao anh cho cơ quan tình báo Abwehr."
Yakov hét lên: "Bắn tao đi!
Lũ khốn!"
Anh bị đưa đến Berlin.
Cuối cùng danh tính của anh vẫn bị người Đức tìm ra.
Yakov cố tỏ ra mình là một người bài Do Thái và chống lại các chính sách của Liên Xô, nhưng tất cả không qua mắt được tình báo Đức.
Cuối cùng, anh bắt đầu cười và chửi thề bằng tiếng Nga: "Mẹ nó, bọn phát xít, nếu tao thoát ra được, tao sẽ bắn vào đầu của chúng mày."
"Cyka blyat, Hitler!"
Trước khi bị chuyển đến trại tập trung Sachsenhausen, Yakov được đưa vào một biệt thự ở Berlin, mặc dù anh không hợp tác, người Đức vẫn không có phản ứng.
Cho đến khi viên sĩ quan tình báo đến gặp anh.
Hắn đưa cho Yakov một truyền đơn, trên đó là bức ảnh chụp anh đang cười với người Đức.
Trên thực tế đó là khi anh đang chửi thề.
Mặt sau truyền đơn là: 'Đừng đổ máu vì Stalin.
Ông ta đã chạy trốn đến Samara, con trai ông ta đã đầu hàng!'
Cùng với đó là một bức thư: 'Thưa cha, con đã bị bắt làm tù binh.
Con rất khoẻ, con sẽ sớm được đến trại dành cho các sĩ quan Đức.
Con được đối xử tốt.
Chúc cha khoẻ.
- Yasha.'
Yakov hiểu ra, người Đức đang muốn dùng anh để tuyên truyền chống Liên Xô.
Sĩ quan Đức dùng tiếng Nga để đề nghị anh hợp tác với Đức Quốc Xã để tuyên truyền bằng tiếng Nga.
Yakov bình tĩnh xé đôi truyền đơn và ném xuống sàn nhà.
Anh dùng mũi giày dẫm lên nó: "Bây giờ tao chỉ muốn giết chúng mày."
"Thượng úy Dzhugashvili, cha anh tin rằng anh đã đầu hàng.
Ông ta là một kẻ cực đoan.
Theo tôi được biết, Stalin tỏ ra tức giận vì anh đầu hàng thay vì tự sát.
Ông ta thậm chí đã bắt giam cô Meltzer vì cho rằng cô ấy có liên quan và có động cơ chính trị, ủng hộ việc đầu hàng của anh."
Yakov im lặng, mắt anh hơi đỏ lên, tay bắt đầu run rẩy mất kiểm soát.
Anh lẩm bẩm: "Yulia chỉ là một vũ công, sao cô ấy có thể có động cơ chính trị?
Còn Galina con tôi..."
Viên sĩ quan cười và nói: "Cha anh đã hành xử sai lầm với anh và ông ta thậm chí gây tổn hại cho người thân của anh.
Vì sao anh không nghĩ đến việc trở thành đồng đội của chúng tôi, cùng chúng tôi tuyên truyền chống lại chính phủ cực đoan Liên Xô?"
Yakov lấy lại tinh thần, dù tay anh còn run rẩy và dường như anh sắp khóc.
Anh cắn môi và nở một nụ cười với sĩ quan Đức: "Còn chúng mày?
Hãy xem những gì mà quân SS đã làm với người già, phụ nữ và trẻ em Do Thái?
Dù sao đi nữa, mục tiêu quan trọng nhất cuộc đời tao là tiêu diệt phát xít!
Tao sẽ không phản bội Tổ quốc, với bất cứ giá nào!"
Sau nhiều lần khuyên nhủ và đe doạ nhưng không đạt được hiệu quả, Yakov bị chuyển tới trại tập trung cùng với các tù binh Anh, Pháp.
Anh nhớ những ngày đầu tiên trong trại tập trung, có viên nhà báo người Ý châm biếm: "Ngài Thượng uý, hẳn là điều kiện ở trại tập trung không được sung sướng như ở điện Kremlin hoa lệ của ngài."
Yakov bật cười và hỏi: "Có khác gì đâu?"
Tù binh Anh cũng tò mò về người được gọi là con trai của lãnh tụ Liên Xô như Yakov.
Họ thường xuyên đến tìm để xem mặt và châm chọc, trong khi bản thân họ cũng chẳng hơn gì.
Yakov đôi lúc lại ẩu đả và đánh nhau với mấy tù binh người Anh.
Những lúc anh gặp ác mộng và hét lên: 'Đừng!
Đừng mà, ngừng lại đi!', những tù binh khác thậm chí cho rằng anh là một thằng hèn nhát.
Họ không bao giờ biết, dù có mạnh mẽ đến mức không sợ cái chết, anh vẫn không thoát khỏi ám ảnh thời niên thiếu.
Hơn một năm không có gì thay đổi.
Bao nhiêu dự định hay hi vọng ban đầu của Yakov đều tiêu tan.
Anh dành phần lớn thời gian trong góc phòng của trại tập trung, xem những bức ảnh mà anh cố giữ bên mình.
Một buổi sáng năm 1943, sĩ quan quản trại đưa cho anh một tờ báo tiếng Nga, tờ báo đưa tin Thống chế Friedrich Paulaus bị bắt làm tù binh sau khi thua trận Stalingrad.
Hitler đã gửi thư đề nghị phía Liên Xô trao trả Paulaus, đổi lại phía Đức trao trả Yakov.
Joseph đã đáp trả vô cùng dứt khoát: "Tôi không đổi một thống chế lấy một tên lính"; "Nghĩ xem có bao nhiêu người con trai Liên Xô bị giam cầm trong các trại tập trung?
Ai sẽ trao đổi họ với Paulaus?
Họ có tệ hơn Yakov không?"
Yakov bình tĩnh nhìn vào những dòng chữ, mặc dù tên lính Đức đang cố khiêu khích bằng tiếng Anh khó nghe của hắn.
Yakov bỏ tờ báo xuống và nằm lên giường, anh bình thản cười: "Đồ ngu, Hitler, mày thực sự nghĩ ông ấy sẽ đổi tướng Đức để lấy một thằng như tao à?"
Không biết viên lính Đức có hiểu tiếng Nga không, nhưng hắn đã bỏ đi.
Mặc dù Yakov không ngạc nhiên, nhưng những câu nói kia in sâu vào trong tim anh.
Có lẽ trong mắt ông ấy, anh thực sự không là gì cả.
Yakov nghĩ, giá như anh không gặp lại cha và không đến Moskva, có khi nào cuộc đời của anh sẽ rẽ sang một hướng khác tốt đẹp hơn không?
Có lẽ tin tức đã được lan truyền đi.
Suốt hai tháng, những người Anh và Pháp vẫn tới trêu chọc Yakov.
Mặc cho một số tù binh Liên Xô ngăn cản và chửi rủa họ.
Trong đó có một tù binh Liên Xô đến từ Azerbaijan, tên anh ta là Ruslan, anh ta nói với Yakov: "Đây là tuyên truyền, vì thế Tổng bí thư không thể công khai trao đổi để cứu anh.
Nhưng chắc hẳn ông ấy đang nghĩ cách cứu anh.
Quân ta đã giành những chiến thắng quan trọng, tương lai sẽ có những cuộc đàm phán, đừng lo."
Yakov hỏi: "Cha mẹ anh vẫn sống tốt chứ?"
Ruslan cười nói: "Có lẽ ổn.
Tôi mong là họ không lo lắng cho tôi quá nhiều.
Tôi sợ họ cho rằng tôi đã chết.
Khi tôi còn ở nhà, họ luôn lo lắng cho tôi đến mức phóng đại mọi việc."
Yakov trầm ngâm, anh cúi đầu, giọt nước mắt lăn trên má, xuống môi, xuống cổ.
Anh ngẩng đầu nhìn chàng trai có gương mặt Tây Á đó, không kìm được mà bắt đầu thổn thức: "Đồng chí, vậy thì tại sao anh lại lo cho tôi mà không phải số phận của bản thân mình?
Ít nhất cuộc đời của anh còn nhiều giá trị."
...
Buổi sáng, trời có nắng nhưng vẫn lạnh, Yakov lại như thường lệ ngồi trầm ngâm hàng giờ.
Nhưng thực ra trong đầu anh không có suy nghĩ gì.
Có vài tù binh người Anh và Mỹ nói chuyện trong phòng, họ bàn bạc xem khi nào được trao đổi và về nước.
Than vãn về cuộc sống khốn khổ trong trại tập trung, hay bắt đầu kể về việc lính Đức làm với mấy trại tập trung người Do Thái.
Yakov hiểu tiếng Anh ở tầm trung bình.
Nhưng anh nghe được một số người đang nhắc đến mình.
Một gã người Anh biết tiếng Nga đi đến trước mặt anh và nói: "Thượng uý Dzhugashvili, không tin được, Stalin không những không trao đổi Paulaus với anh, mà ngay cả cháu trai của Raler, tên mạt hạng Raubal mà ông ta cũng không đổi."
Yakov trả lời bằng tiếng Anh: "Dù sao cũng không quan trọng."
Những người khác chuyển sự chú ý đến anh, có người nói: "Con trai của Stalin không có giá trị.
Bọn Đức gặp vận xui rồi."
Lại cãi vã, lại ẩu đả.
Mặt Yakov đỏ bừng, khi anh định lao vào đánh nhau, bỗng dưng có một người hỏi: "Stalin coi anh không đáng một xu à?"
Yakov đột nhiên ngừng lại, trong đầu anh như có gì đó sáng lên, anh bình tĩnh đến lạ thường.
Tại sao lại phải cố tranh cãi hay ẩu đả?
Anh suy nghĩ một chút rồi nói bằng tiếng Anh: "Ừ, hình như là vậy đấy.
Trước giờ luôn như vậy đấy anh bạn."
Xung quanh im lặng, có vẻ không ai biết nói gì.
Mọi người nhìn nhau, còn Yakov nhìn vào trong bàn tay của mình.
Ở đây không có thứ anh cần.
Nhưng anh không muốn kéo dài nữa, có lẽ họ nói đúng một phần.
Yakov nghĩ về tương lai, trở về Liên Xô thì sao?
Không có gì tốt đẹp hơn cả.
Thà kết thúc trong trại tập trung còn hơn về nước để bị tống vào Gulag với tội danh đầu hàng và là kẻ thù của nhân dân.
Anh chưa từng sợ sự kết thúc, anh đã cố làm điều đó vài lần rồi.
Yakov quay đầu nhìn, thảm cỏ trải dài dưới ánh nắng mặt trời, phía xa là hàng rào thép của trại tập trung.
Yakov chạy ra ngoài trong sự khó hiểu của đám đông tù binh quân Đồng minh.
Anh cười rạng rỡ, nhưng những giọt nước mắt lại nối tiếp nhau lăn xuống cổ áo anh.
"Đủ rồi...
Xin lỗi Yevgeny, xin lỗi Galina.
Cha là một người lính và bây giờ cha sẽ chết như một người lính.
Cha sẽ khiến cho các con tự hào chứ không phải sống quãng đời sau này trong tủi nhục."
Phía sau có tiếng quát của các sĩ quan Đức và tiếng súng chỉ thiên, Yakov chạy hết sức về phía hàng rào thép, anh biết hàng rào có điện.
Hoặc nếu không tới được hàng rào, người Đức cũng sẽ bắn anh.
Thế nào cũng tốt.
Trong khoảnh khắc đó, anh ngửi thấy mùi cỏ thơm, giống như được trở về Gruzia với khung dệt vải của người dì, mùi hương trà đen trên những cánh đồng bất tận.
...
23/05/2006
Chúng tôi đến nhà của bà Svetlana Alliluyeva vào buổi chiều.
Mặc dù rất mừng khi được chấp nhận nói chuyện sau vài lần bị từ chối, chúng tôi cũng khá lo lắng.
Anh Robert dẫn tôi đến ngôi nhà ở Wisconsin, nơi bà sống từ khi xin tị nạn Hoa Kỳ.
Bà ấy đã 80 tuổi, ngồi trên xe lăn nhưng rất tỉnh táo.
Tôi và anh Robert ngồi xuống ghế, chúng tôi giới thiệu bản thân là sinh viên Đại học Columbia ngành Lịch sử.
Chúng tôi cần một số thông tin cho việc hoàn thành luận văn.
Mọi chuyện bình thường, trên sóng truyền hình tôi cũng đã được biết bà Alliluyeva là một người vui vẻ và có xu hướng phóng khoáng, tiếng Anh của bà ấy cực kỳ tốt.
Nhưng khi tôi hỏi: "Thưa bà Alliluyeva, vì được biết bà là con gái của Joseph Stalin cho nên cháu muốn được nói chuyện và tìm hiểu..."
Khi tôi còn chưa nói hết câu, bà Alliluyeva đột nhiên run rẩy, mọi thứ mất kiểm soát, cô con gái Olga của bà ra sức trấn an.
Nhưng bà ấy hét lên đầy giận dữ về phía chúng tôi: "Đừng nhắc cái tên đó trước mặt tôi.
Cút đi!"
"Tôi không phải họ Stalin.
Cô không nhìn thấy họ của tôi là Alliluyeva sao?"
Tôi sợ hãi và không biết làm gì.
Bà Alliluyeva liên tục vớ lấy những thứ trên kệ gần chiếc xe lăn của bà và ném chúng xuống đất.
Tôi chỉ kịp vội vàng lên tiếng: "Thưa bà, chúng cháu xin lỗi vì đã làm bà khó chịu..."
"Chúng cháu không muốn hỏi bà những chuyện liên quan đến cha bà.
Mà là về Thượng uý Dzhugashvili."
Bà Alliluyeva bình tĩnh trở lại, mặc dù vẫn thở hổn hển.
Bà vẫn cố dùng tay di chuyển chiếc xe lăn đi.
Nhưng khi xe lăn di chuyển một chút, bà ngừng lại, nhìn về phía chúng tôi, đột nhiên thở dài và nói: "Anh trai tôi, Yasha à?
Anh ấy dịu dàng và tốt bụng...
Đáng lẽ ra anh ấy nên có một cuộc sống tốt hơn."
Tôi đánh liều hỏi: "Bà ơi, cháu có một vấn đề muốn hỏi, sau khi Thượng uý Dzhugashvili qua đời, phía Liên Xô, nói cách khác là Stalin, có thái độ gì về cái chết đó không?"
Bà Alliluyeva trầm ngâm, tựa vào xe lăn, ánh mắt xa xăm như thể nó nhìn về một thời gian khác.
"Tôi nhớ... bọn phát xít tuyên truyền rằng anh ấy chống lại Tổ quốc.
Thực ra không phải vậy, mọi thứ đã rõ ràng, anh ấy... anh ấy đã chiến đấu đến cùng và không lùi bước."
"Ngày mà cha tôi nghe tin anh ấy đã qua đời trong trại tập trung Sachsenhausen, tôi nhớ ông ấy ngồi trong phòng làm việc..."
Bà dùng tay mô tả: "Cái bàn ở chỗ này, ông ấy ngồi ở đây, một tay cầm tẩu thuốc, một tay cầm bức ảnh của anh Yasha, ông ấy cứ nhìn như vậy hàng tiếng đồng hồ...
Tôi bế Galina vào trong đó, Galina là cháu gái tôi, con của anh Yasha, lúc đó tôi chịu trách nhiệm chăm sóc nó vì chị dâu tôi đã bị bắt.
Cha tôi cứ lẩm bẩm mãi: "Con trai tôi là một anh hùng.
Số phận bất công với nó.'"
"Tôi bế Galina ở tay, không thấy cảm thông đối với cha tôi, tôi chỉ nói với ông ấy rằng: 'Đây, cha hãy nhìn này, đứa trẻ này, cha đã giết chết cha của nó.
Vì cha không trao đổi người Đức với anh ấy, nên anh ấy mới phải chết trong trại tập trung.
Tất cả là lỗi của cha.
Hẳn là lúc anh Yasha mất, anh ấy đã tuyệt vọng tột cùng.' Nếu như không phải vì cha tôi, nếu như... anh ấy không phải sống trong áp lực và đau buồn trong suốt tuổi trẻ của mình, anh ấy sẽ không tự sát.
Anh ấy từng tự sát rất nhiều lần trước đó..."
Bà Alliluyeva lau nước mắt, "Tôi nhớ anh ấy không bao giờ tức giận với tôi, anh ấy làm tất cả mọi việc mà tôi nhờ vả, quan tâm tôi hơn cả cha chúng tôi.
Yasha là người anh trai tốt nhất trên đời.
Anh ấy ra đi như thế, yên lặng và khiêm nhường y hệt như cách mà anh ấy đến, và cách mà anh sống cả cuộc đời."
Tôi đồng cảm nhìn bà: "Cháu không biết nói gì hơn, Thượng uý Dzhugashvili hi sinh với phẩm giá của mình.
Có lẽ đó là điều ông ấy không bao giờ hối tiếc.
Thưa bà, bà có nhớ Yevgeny Dzhugashvili không?"
"Ai cơ?"
"Đại tá không quân, chính trị gia Liên Xô, Yevgeny Dzhugashvili, ông ấy là người tích cực bảo vệ danh tiếng của Joseph Stalin."
Bà Alliluyeva lặng đi, đôi mắt trũng xuống cứ nhìn đăm đăm vào bàn tay nhăn nheo dấu vết thời gian của mình.
Bà nói bằng giọng nghẹn ngào: "Trớ trêu làm sao.
Nó bảo vệ người đã khiến cha nó khổ sở suốt cuộc đời.
Ngay cả em gái của nó, Galina, con bé cũng không bao giờ trách cứ ông ấy.
Nó không bao giờ tin rằng cha nó chết trong trại tập trung, mà là trên chiến trường năm 1941.
Galina tin rằng ông nội yêu quý cha nó chỉ vì câu nói mà ông ấy nói mỗi khi đến chỗ con bé, 'Cháu thật giống cha cháu.' Mỗi khi nghe thấy điều đó, lòng tôi tan nát.
Chị dâu tôi, Yulia Meltzer luôn cho rằng cha tôi đã cố gắng làm hết sức để bảo vệ gia đình họ khỏi dư luận thời điểm đó..."
"Tôi không bao giờ lên tiếng về những việc này, đó là quan điểm của họ, nhưng tôi luôn nghĩ cha tôi phải chịu một phần trách nhiệm."
Trên cửa sổ có một khung ảnh, một sĩ quan Liên Xô trẻ tuổi.
Bà Valliluyeva thấy tôi quan sát bức ảnh, bà mỉm cười và nói: "Đó là anh Vasily.
Tôi gọi anh ấy là Vasya.
Vasya là một phi công thiên tài, bất chấp thành tích của anh ấy, cha tôi thờ ơ và đối xử bất công trong việc phong hàm.
Từ khi đi học, ông ấy đã bỏ bê chúng tôi.
Mẹ tôi qua đời, anh Vasya bắt đầu nghiện rượu nặng và sống buông thả, có nhiều lần anh ấy bạo hành tôi.
Vasya là nạn nhân của những kẻ nịnh bợ như Beria, và chính cha tôi đã nuôi dưỡng anh ấy thành con người kiêu ngạo, ngang ngược, lạm dụng chức quyền như thế, anh ấy cứ mãi là một đứa trẻ không chịu lớn."
"Khi cha tôi còn sống, anh ấy không được công nhận.
Cha tôi qua đời, anh ấy bị những đối thủ chính trị của cha tôi chèn ép.
Thực ra, đa phần là lỗi của anh ấy.
Vasya mất niềm tin, chán nản, anh ấy gây chuyện khắp nơi, cuối cùng anh qua đời ở tuổi 40 vì ngộ độc rượu.
Cả cuộc đời của tôi, của mẹ tôi, anh Yasha và anh Vasya, những bất hạnh và bi kịch đều do người cha ấy của tôi mang đến...
Nhưng biết làm sao được, ông ấy vẫn là cha tôi, tôi hận ông ấy, nhưng cũng có những lúc tôi nhớ ông ấy, và rồi tôi lại đau buồn."
"Làm thế nào để quên đi những nỗi đau, để chỉ nhớ những cành hoa táo và thảm cỏ xanh?
Tôi nhớ nơi tôi sinh ra biết mấy, nhưng tôi chẳng muốn quay trở về nữa..."
———🌻———
Dựa trên câu chuyện có thật.
Mà cũng không muốn nó có thật.
Ảnh chân dung Yakov Dzhugashvili thời điểm 20 tuổi, năm 1927 và ảnh hộ chiếu.
Stalin thời trẻ và người vợ đầu tiên Kato Svanidze, người mà ông yêu sâu đậm.
Stalin từng nói trong tang lễ Svanidze: 'Cô ấy làm mềm trái tim sắt đá của tôi.
Cô ấy ra đi, trái tim tôi chết theo cô ấy'.
Trong hồi ký của Svetlana, bà viết rằng: 'Cha tôi không bao giờ hồi phục sau cái chết của bà Svanidze.
Mẹ tôi chưa bao giờ có được vị trí đó trong tim ông ấy'.
(Và sau này Stalin đối xử tệ với con trai duy nhất của bà. 🤷♀️)
Ảnh chụp Stalin, chính trị gia Andrei Zhdanov, cùng với Yakov (ngoài cùng bên phải), Vasily (ngoài cùng bên trái) và con gái Svetlana, 1935.
Svetlana chụp cùng 2 anh ở nhà bà nội của họ.
Bên dưới là ảnh bà cùng anh ruột Vasily Stalin năm 1934.
Theo hồi ký của Svetlana, bà và 2 anh đều có quan hệ thân thiết từ nhỏ, nhưng sau khi mẹ mất, cha bỏ bê 2 anh em ở nhà với bảo mẫu, quan hệ giữa bà và Vasily xấu đi.
Dù vậy, những năm cuối đời của Vasily, Svetlana luôn ở bên động viên, khuyên nhủ anh trai trong thời gian bị giam giữ vì chống chính phủ Khrushchev, cho đến khi được ân xá.
Mặc dù Khrushchev tạo điều kiện và cấp đãi ngộ tốt cho Vasily, ông vẫn luôn sống bê tha, trong 1 lần say xỉn và hôn mê năm 1962, vị thiếu tướng trẻ tuổi nhất của Liên Xô đã không bao giờ tỉnh lại nữa.
Yakov cùng con gái Galina; Bên phải là ảnh chụp con trai ông, Yevgeny Dzhugashvili (phía trước) và em họ Alexander Stalin - Con trai của Vasily Stalin, khi cả 2 nhập học trường quân sự Kalininsky Suvorov, năm 1947.
Sau này Yevgeny trở thành Đại tá Không quân Liên Xô, chính trị gia Nga - Gruzia, Alexander theo con đường nghệ thuật, giữ chức vụ Giám đốc Nhà hát Quân đội Trung ương Nga.
.
.
🍄🟫
Vừa kỉ niệm ngày 9/5, 80 năm chiến thắng Chiến tranh vệ quốc vĩ đại của LX, tự nhiên nhớ ra nên viết.
Không có chữa lành gì hết, chỉ có suy. 🫠
