Thu sang năm 1460.
Lá xì xào.
Hoa chăm ngủ.
Trước lớp học của thầy Chính là một cây cầu khỉ.
Mấy đứa nhỏ mỗi lần sang lại hãi nước hồ.
Mặc chiếc áo giao lĩnh dài, đứa nào đứa nấy cũng sợ vấp phải áo đứa đằng trước.
- Thưa thầy, sao thầy không xây trường ở đất khác ạ?
Ở đây có cây cầu khỉ, khó đi lắm. – Một cậu bạn giơ tay hỏi.
- Vì đây có hồ. – Thầy cười đáp.
- Nhưng vì có hồ nên mới có cầu khỉ đấy ạ.
- Thế thì các trò hãy suy nghĩ cách để rút cạn nước trong hồ này đi.
Đây chính là bài tập về nhà của các trò.
Nếu các trò làm được, thầy đồng ý đổi nơi cho các trò học.
Tan lớp.
Cả lớp vừa mừng vừa tức.
Làm sao đây?
Cậu con cả nhà An Phủ Sứ không vội theo các bạn chạy về.
Cậu rón rén chạy ra đằng sau trường.
Một cô bé đang ngồi dưới bóng cây phượng già, hí hoáy lật xem sách gì đó.
Cậu nhẹ nhàng ngồi cạnh, lục trong tay nải cái bánh ú.
- Ôi!
Cậu Kiệt.
Sao cậu ở đây?
Sao cậu chưa về?
- Tôi thấy em chưa về, nên tôi ở đây. ( Đưa bánh ú lên ) Ăn đi.
- Không được.
Em đói nhưng mà bánh này là đồ ăn sáng của bà cả cho cậu mà…
Vậy là cậu chưa ăn sáng sao? – Cô hoảng hốt nhìn cậu ấm đang cười tươi rói. – Cậu ăn đi, cậu không ăn, bà cả đánh em chết.
- Tôi ăn bánh cam với thằng Y rồi.
Em cứ ăn.
Bu mà chửi em, tôi phạt em thêm 10 cái bánh ú.
Nghe lời cậu, em gật đầu và từ tốn ăn chiếc bánh ú.
“ Mà em xem chi thế?”.
Cậu vương tay muốn xem cuốn sách của em.
Em vội ôm sách lại, lắc đầu lia lịa.
“Đồ chơi của con nít thôi, cậu cả đừng quan tâm…
Cậu về với em, khéo tí nữa tới giờ trưa mà bà chưa thấy cậu về ăn cơm thì bà lo lắm”.
Cậu đi sau em.
Cậu chờ em đi qua lũy tre đầu làng rồi mới nhẹ giọng nói:
- Ban nãy chắc em cũng đã nghe lỏm được bài tập về nhà thầy giao.
Em làm đi rồi nộp cho thầy.
Nếu thành công thì không cần học lỏm nữa.
Em bần thần nhìn cậu.
Em tưởng như em học lỏm đã siêu kín đáo rồi mà cậu vẫn phát hiện ra.
Em chỉ cười trừ rồi đi tiếp.
Cậu cứ đi sau em.
Nôm mà lạ thật.
Lần đầu lại có chủ đi sau phận tớ.
Cậu về nhà dùng bữa với bà cả.
Cậu ăn cá kho còn em ăn bánh ú của cậu.
Hổm rày An Phủ Sứ phải lo chuyện triều đình.
Nghe thoáng liên quan về thiên tử.
Mà bàn về người là trọng tội nên cậu cũng không được thầy kể cho.
Gia đình của cậu có gốc gác trong triều đình.
Thuở xưa, ông nội cậu cũng là tướng võ giỏi, ông rời đất trấn Sơn Nam(Thái Bình ngày nay) để phò tá Lê Lợi bình giặc Ngô (xin mượn 2 chữ trong tựa đề “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi).
Thế nên sau khi Lê Lợi lên ngôi, gia đình cậu từ đó mà phất lên.
Ông Lê Kiệt Xuất, thầy của cậu, vì cái tài và cái tâm mà được thăng quan tiến chức nhanh chóng.
Ông cưới bà cả, người mà ông dành 16 năm đầu tiên trong đời trai tráng để theo đuổi.
Còn bà hai thì do cô là con gái thứ của Chức Hành Khiển ở Thanh Hóa.
Còn nguyên do ông nạp cô về làm lẻ thì còn là ẩn số.
- Chữ “Lê” con nên viết mảnh hơn.
Chữ Nôm mảnh mới đẹp con ạ. – Bà cả vừa phe phẩy quạt vừa nhìn cậu.
- Dạ bu.
Mà bu con hỏi, sao bạn bè xưng với bu chúng là u mà con lại là bu ạ. – Cậu vẫn chăm chú viết.
- Do ông nội con bảo đấy, hỏi ông con đi. – Bà cười mỉm – Ôi thấy chửa, đẹp hơn đấy thây.
Để bu dặn thầy con rằng cho con viết câu đối tặng ông nhé.
- Dạ bu.
Con xin phép ra sân sau xem cây thuốc con mang về đã ươm mầm chưa.
Bà cả lo mãi ngắm nghía tên cậu nên bả xua tay.
Ba chữ “ Lê Tuấn Kiệt” được treo lên bức tường gia phả.
Ghi chú: “ Con trai cả: Lê Tuấn Kiệt”.
Em hí hoáy với mặt đất.
Em chăm chú lắm.
Chăm chú đến độ chẳng chú ý bỗng giữa trưa mà xung quanh như con mây đen kịt kéo đến.
Em ngước lên thì thấy cậu.
Em hoảng hốt đứng dậy, chỉnh trang quần áo: “ Cậu cả ăn xong”.
Cậu ra hiệu cho em vẽ tiếp.
Có lẽ cậu cũng nhận ra cuốn sách lúc sáng em đọc là bản đồ của làng, và hình vẽ bây giờ của em là khu vực trường của cậu.
Em vội xóa dấu vết em đã vẽ rồi dẫn cậu tới chỗ mát một chút.
- Cậu chưa nghỉ trưa ạ?
- Đang nghỉ đấy thây.
Ngắm trời cũng là cách nghỉ đấy…
Mà tí nữa chăn trâu, em dẫn tôi ra đồng cùng nhé.
Em cười, định lắc đầu nhưng bỗng lại đồng ý.
Tới giờ chăn trâu, em khều cậu đi.
Em không dẫn đường cho cậu mà trèo lên con trâu.
“ Cậu đi trước, kéo trâu theo sau.
Em chỉ đường cho, em mà bước xuống, trâu cựa quậy húc cậu cho”.
Cậu thỏa hiệp, kéo trâu, nghe theo sự chỉ dẫn của em.
Đến nơi, em còn tận tình chỉ cậu cách chăn trâu.
Em làm mẫu bằng lý thuyết, còn lại để cậu thực hành.
Có lẽ em sẽ bắt cậu kéo trâu hết cả thửa ruộng của ông Xuất nếu bạn thân của cậu không xuất hiện đột ngột.
- Tuấn Kiệt.
Tuấn Kiệt.
Cậu quay người theo tiếng gọi, thấy bạn thân mình thì chạy đến.
Hai người vui mừng như trùng phùng, còn em thì “án binh bất động”.
Sợ bị cậu kia mách bà cả, em cố kéo núp sau con trâu.
- Ô, em Tinh kia nhỉ? – Rồi cậu ta quay sang mách nhỏ với cậu cả - Đi chăn trâu chung với người ở à?
#Chú thích: “Tinh” ở đây là ngôi sao sáng.
Cậu gật đầu: “ Không phải người ở”.
Rồi em rụt rè đứng dậy, hai tay chấp lại, cúi chào cậu Trọng Y, con trai thứ của tri huyện và là bạn thân của cậu cả.
Đợi khi hai cậu khuất bóng, em mới thở phào, tiếp tục việc chăn trâu.
Nhưng em đâu có dễ mà tiếp việc này.
Em chạy tới chỗ của đám thằng Tí bên ruộng phú hộ Hào.
Đám thằng Tí ấy chừng mới lên 10.
Chúng nó có 3 đứa, cả 3 đứa đều con của bác Thu, một người thợ đúc đồng lành nghề có tiếng.
Vì để gạt nợ tiền đám hỏi cho đứa con trai đầu lòng, bác Thu đành xé ruột xé gan đưa 3 đứa nhỏ đi làm người ở nhà phú hộ Hào.
Bác định bụng sau khi dành dụm xong thì rước 3 đứa nhỏ về.
Phú hộ Hào đối đãi với 3 đứa cũng không tệ.
Mỗi ngày đều đặn 3 bát, có áo cũ mặc, có “phòng” sau sân để ở.
- Các em phụ chị chăn trâu, chị kể chuyện hay cho. – Em chạy đến, nói với đám thằng Tí.
- Dạ vâng.
Chúng em muốn nghe tiếp chuyện về sông Bạch Đằng ạ. – Vừa nói xong, ba đứa nhanh nhảu phi sang ruộng nhà bà cả.
