Những ngày cuối cùng của năm 1974.
Cả nước vẫn đang ra sức chiến đấu vì một mai đất nước hoà bình, giành lại độc lập.
Khu chợ lớn nhất Sài Gòn vẫn diễn ra vào mỗi buổi sáng.
Tiếng cười, tiếng nói rôm rả, không khí thật náo nhiệt.
Tại một góc chợ nhỏ, bà Lan vẫn ra sức gọi mời khách đến mua chè, mua xôi.
"Ai chè, ai xôi đi bà con cô bác ơi!
Ủng hộ em với bà con cô bác ơi!"
Một vị khách ghé lại, trên người khoác lên một bộ bà ba trắng ngọc, tay còn cầm chiếc quạt nan mà phe phẩy.
Có vẻ đây là một cậu ấm của nhà bá hộ nào rồi.
"Cậu ăn gì, con lấy cho ạ?"
Bà Lan ngước lên nhìn cậu ấm rồi hỏi.
Người hầu đi cận cậu chủ của mình, bèn lên giọng nói.
"Lấy cho cậu nhà ta một gói xôi đậu xanh, một phần sâm lông!"
"Dạ để tôi gói lại."
Hai người kia rời đi.
Bỗng từ đằng xa, có một người mặc áo dài trắng băng qua biển người chạy về phía bà, trên miệng không ngừng gọi bà.
"Mẹ ơi... mẹ ơi."
Người đó đứng trước mặt bà, thở hổn hển.
"Bé Mai, con kiếm mẹ có chuyện gì không?"
Bà gặng hỏi.
"Anh hai... anh hai."
Mai nói mà không ngừng thở.
"Anh bây sao, nó có chuyện gì à?"
"Anh hai bị mấy người trong xã bắt đi lính rồi.
Lúc đi học về, con thấy người ta lôi ảnh đi đó mẹ."
"Mày nói cái gì hả Mai, anh con nó bị người ta bắt đi lính!"
Mai không ngừng gật đầu, bà Lan thấy vậy thì như sét đánh ngang tai.
Bà ngồi đó suy sụp, dòng người qua lại vẫn ở trước mặt bà.
Có người kêu bà bán đồ, có người hỏi giá từng món bà bán.
Bà vờ như không nghe thấy, người con trai duy nhất của bà, người bà yêu thương nhất.
Nó đã bị bắt đi lính cho quân đội Sài Gòn, còn nỗi đau nào hơn có thế gián xuống bà nữa.
Không biết, khi ra chiến trường, con của mình có thể an toàn mà trở về không.
Bẵng đi vài tháng, lúc bà đang ngồi bán ở chợ.
Một tên vận chuyển thư từ của quân đội đến gặp bà.
Người này đến để gửi lá thư của con trai bà.
Trong thư, con bà viết rất nhiều, dường như đây là cách duy nhất để con bà bày tỏ hết tâm tư, hết cảm xúc của mình và những lời chưa kịp gửi đến người mẹ già của mình.
[Dạo này mẹ có khoẻ không mẹ.
Mẹ vẫn sống tốt chứ, có khi nào mẹ cảm thấy nhớ con da diết không mẹ?
Còn em Mai nữa, nó vẫn còn đi học không mẹ, vẫn còn ước mơ trở thành một giáo viên không mẹ?
Dạo này con ở đây sống vẫn ổn, đã thích nghi dần với môi trường quân khu.
Quen được nhiều anh em tốt lắm mẹ ạ.
Xa nhà đã lâu, con cảm thấy nhớ mẹ, nhớ đến nỗi có những đêm không tài nào ngủ được, không tài nào nhắm mắt được.
Có đôi khi con trốn ra ngoài doanh trại mà khóc một mình.
Hiện tại con đang ở Phước Long, Bạc Liêu mẹ ạ.
Tụi con đóng khu ở đây cũng vài ngày rồi mẹ ạ.
Không khí ở đây ít ngột ngạt hơn ở trên Sài Gòn mẹ ạ.
Lời cuối, con mong mẹ vẫn mạnh khỏe.
Con sẽ sớm về đoàn tụ với mẹ và em.
Trần Phước Hoà
6.1.1975]
Cầm lá thư đầy chữ của con mình trên tay, bà Lan không ngừng rơi lệ.
Những giọt lệ chất chứa nỗi nhớ con, những giọt lệ chất chứa nỗi nhớ chồng.
Cách đây hơn hai mươi năm về trước, trong lúc đi làm nhiệm vụ ở một vùng cù lao nhỏ của Định Tường.
Chồng bà không may bị máy bay của Mỹ thả bom trúng trong khi đang điều động bà con của một xóm trốn vào cảng xê.
Thấy chồng mình lâu ngày không gửi thư cho mình như thường lệ.
Bà bắt đầu sốt ruột, bà viết một bức thư, nhờ người chuyển cho chồng mình.
Vài ngày sau, một tóm người mặc áo lính khoảng năm, sáu người đến tìm bà.
Trên tay người dẫn đầu đoàn là một tấm di ảnh, nằm trong khung gỗ sơn bóng ấy là chồng bà.
Lúc thấy họ đến gần, bà cứ tưởng chồng mình đã về, nhưng không, người đến chỉ có những người đồng đội của chồng bà, còn người bà luôn thầm nhớ đang nằm ở trong khung ảnh kia.
Rồi bà vồ tới khi thấy tấm di ảnh, bà cầm trên tay mà nước mắt không ngừng rơi.
***
Sáng hôm nọ, bà Lan không còn ra chợ bán như thường ngày.
Bà dậy từ rất sớm, kêu đứa con gái của mình dậy.
Bà nhờ Mai viết một bức thư, một bức để gửi cho người con trai của bà.
[Khi con trở lại Sài Gòn mà không thấy mẹ, không thấy bé Mai.
Thì lúc đó, mẹ đang ở quê ngoại con, Tân Châu.
Mẹ cảm thấy nơi này không còn an toàn nhiều như trước.
Mấy hôm trước, khi bán ở ngoài hàng chợ, mẹ nghe người ta nói.
Tụi Mỹ cho dứt điểm một lược ở Sài Gòn.
Vì lo sợ, vì sự an toàn của bé Mai, nên mẹ phải đi.
Mẹ của con
Nguyễn Thị Lan]
Bà để lá thư vào phông thư, dùng tấm tem đã mua từ trước, dán lên phần mở.
Bà đến gặp người chuyển thư từ của chợ, đưa rồi nhờ hắn gửi cho con mình.
Rạng đông hôm sau, dự tính bà sẽ về quê mẹ đẻ vẫn đang thực hiện.
Chuyến đi lần này không biết bao giờ sẽ trở lại.
Nên bà đã quyết định bán sạch nhà cửa, không chừa lại gì.
Bước ra từ nhà, một tay bà xách cái bị đồ, một tay bà cầm tay con gái.
Bà gọi xe xích lô buổi sớm, bà đi từ nhà đến bến xe miền Tây.
Leo lên con xe đò cũ kỹ đề biển Sài Gòn - Tân Châu.
Trong lòng bà rơm rớm nỗi lo âu.
Lo âu không biết khi nào sẽ bình định trở lại, lo âu về đứa con trai bé nhỏ của mình.
Những ngày Tết Ất Mão vừa qua.
Bà Lan cùng người con gái của mình ở quê rất hạnh phúc, nhưng cũng không kém phần phải lo âu.
Người con trai Phước Hoà của bà Lan ở sa trường vẫn ra sức cùng anh em trong khu quân đánh Mỹ.
Miền Bắc đã được giành được độc lập của mình.
Còn miền Nam vẫn đang ra sức chiến đấu.
Quân đội miền Bắc đã và đang chuẩn bị những chiến dịch lớn nhằm kết thúc chiến tranh thật sớm.
***
Đại đội trưởng Nguyễn Tham đứng trước mặt những người cấp dưới của mình, những đã cùng anh chiến đấu, vào sinh ra tử với anh.
Anh dõng dạc nói.
"Chào các đồng chí, tôi vừa nhận được lệnh của cấp trên về việc sẽ tiến công vào Sài Gòn để lật đổ ách thống trị trong nay mai.
Và tôi muốn tất cả đồng chí cùng tôi góp sức cho công cuộc giành lại hòa bình."
Những người ngồi bên dưới không ngừng bàn tán về tin tức này.
Trong đó có cả Phước Hoà.
Lát sao đội trưởng Nguyễn Tham lại nói tiếp.
"Khi có lệnh tập kết vào Sài Gòn, tôi sẽ thông tin đến các đồng chí.
Trong đó, tôi muốn Phước Hoà đi cùng tôi."
Hoà đang ngồi bàn tán cùng anh em, nghe vậy thì ngơ ngác.
Vội đứng lên, hỏi đội trưởng của mình.
"Thưa đội trưởng, tại sao chỉ có tôi đi cùng mà không có các đồng chí khác?"
"Cậu ngồi xuống đi, tôi sẽ giải thích.
Từ ngày cậu vào quân đội, tôi thấy cậu có khí chất và kỹ năng chiến đấu rất tốt.
Nên tôi mới cho cậu theo."
Hoà không nói gì mà chỉ ngơ người ở đó.
***
Năm giờ ba mươi rạng sáng, ngày 30 tháng 4.
Hòa cùng đại đội trưởng Nguyễn Tham tiến vào Sài Gòn trên con xe tăng mang số hiệu 390.
Cả đoàn xe chia thành năm hướng khác nhau tiến vào Sài Gòn.
Đến khoảng mười một giờ trưa.
Hai người cùng đoàn xe đã đến Dinh Độc Lập.
Chiếc xe tăng mang số hiệu 843 đâm thẳng vào cổng Dinh, nhưng không may bị tắt máy.
Tiếp thêm sức, chiếc xe tăng của anh Hoà đâm thẳng vào cổng tiếp tục.
Lần hai cánh cổng sức ra khỏi bản lề.
Ngã xuống đất một cái mạnh.
Bốn chiếc xe còn lại đồng loạt tiến vào, tất cả chiến sĩ leo ra từ xe tăng.
Trên tay cầm súng, sắp thành một hàng rồi mạnh ai nấy tiến vào trong.
Riêng chỉ có Đại đội trưởng Nguyễn Tham trèo lên nóc Dinh Độc Lập cắm lá cờ Mặt trận dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.
Những người còn lại vào bắt tổng thống Dương Văn Minh phải chịu đầu hàng vô điều kiện.
Thời gian điểm mười hai giờ, sau khi nhận được tin giành được độc lập.
Tất cả các đài phát thanh đồng loạt thông báo tin mừng.
***
Ở quê nhà Tân Châu, sau khi hay được tin đã giành được độc lập, bà Lan mừng không tả nổi.
Mừng vì đất nước đã được hòa bình, mừng vì công sức mà chồng bà, con bà bỏ ra thật xứng đáng.
Trong lúc đang nấu cơm sau nhà, bà Lan tiếng chó sủa inh ỏi ngoài sân.
Không biết có ai lạ đến không mà nó lại sủa hoài không ngớt.
Ra tới nơi, bà như bị chôn chân xuống đất không nhấc lên nỗi.
Trước mặt bà, đứa con trai gần nửa năm trời không gặp đã trở về.
Bà đứng đó, những giọt lệ chất chứa đã lâu chưa được rơi liền thuận chiều mà rơi xuống.
Anh Hoà tiến lại gần chỗ bà, nước mắt anh cũng không ngừng rơi.
Anh sờ lên mặt mẹ mình, rồi mẹ anh cũng sờ lên mặt anh, vuốt ve khuôn mặt anh, khuôn mặt đã thay đổi nhiều.
Cả hai người đứng đó, ở ngoài sân nhà ôm nhau, những cái ôm da diết, những cái ôm nhớ mẹ.
Anh về đến Tân Châu thì cũng chiều hửng nắng hồng.
Nên mẹ bảo anh vào ăn cơm luôn rồi hẵng đi tắm rửa.
Cơm chiều bà làm cho anh món trứng vịt chiên nước mắm và rau lang luộc .
***
Một năm kể từ ngày đất nước hoà bình.
Bà Lan cùng hai người con vẫn ở lại Tân Châu sinh sống.
Anh Hoà giờ đây đã trở thành một thợ sửa xe, bé Mai nhỏ bé của bà Lan đang trên con đường thực hiện ước mơ trở thành một giáo viên của mình.
Ngồi trước hiên nhà phe phẩy quạt nan, bà Lan nhìn bầu trời xanh, lòng trào dâng cảm xúc: "Chiến tranh qua rồi, tụi nhỏ được sống bình yên là đủ rồi."
