[BOT] Wattpad
Quản Trị Viên
Lỗ Tấn - Tuyển Tập
Tác giả: ID181191
Thể loại: Cổ đại
Trạng thái: Đang cập nhật
Giới thiệu truyện:
Tuyển tập - Lỗ Tấn
tạpvăn
tạpvăn
Khác Lỗ Tấn - Tuyển tập
- Tác giả [BOT] Wattpad
- Ngày gửi
Lỗ Tấn - Tuyển Tập
Tác giả: ID181191
Thể loại: Cổ đại
Trạng thái: Đang cập nhật
Giới thiệu truyện:
[BOT] Wattpad
Quản Trị Viên
Lỗ Tấn - Tuyển Tập
Nhật ký người điên (*)
Nhật ký người điên (*)
(*) Truyện này trước đăng ở Tân thanh niên, số tháng 5 năm 1918.
Trong lịch sử văn học Trung Quốc đó là tác phẩm đầu tiên đả kích chế độ phong kiến một cách sâu sắc.
___________________
Hai anh em nhà nọ, nay tạm giấu tên, đều là bạn thân của tôi ngày trước ở trường trung học.
Xa cách lâu ngày dần vắng tin nhau.
Gần đây, tình cờ được tin một trong hai người ốm nặng; nhân về quê chơi, có ghé thăm, nhưng lại chỉ gặp người anh.
Ông ta cho biết người ốm chính là người em.
- Cám ơn anh không ngại đường xa đến thăm, nhưng chú nó nay đã lành rồi, hiện đang đến tỉnh X, chờ được bổ đi làm việc.
Rồi cười phá lên, lấy ra hai tập nhật ký, bảo có thể xem đấy biết được bệnh trạng lúc bấy giờ như thế nào; chỗ bạn cũ với nhau, chẳng có gì ngại.
Cầm về, đọc qua một lượt, biết anh ta mắc bệnh "bách hại cuồng"(1).
Tập nhật ký đó viết rất lộn xộn, không có thứ tự, lại lắm câu hết sức hoang đường.
Cũng chẳng ghi ngày tháng, duy màu mực và nét chữ có khác nhau, biết không phải viết một mạch.
Cũng có những đoạn khá mạch lạc, xin trích ra đây hiến các nhà y học làm tài liệu nghiên cứu.
Những chữ viết sai cũng cứ để vậy, không thay đổi.
Chỉ có tên người, tuy là người ở chốn thôn quê, không ai biết, không quan hệ đến đại thể, nhưng cũng đổi hết.
Còn như tên tập nhật ký thì chính người viết, sau khi khỏi bệnh, đề như vậy, cứ để nguyên.
Ngày 2 tháng 4
Năm Dân quốc thứ 7
_________________
(1) Một thứ bệnh điên, người bệnh lúc nào cũng thấy người ta bức hại mình.
I
Đêm nay, trăng đẹp quá:
Hơn ba mươi năm nay, không thấy; hôm nay thấy tinh thần sảng khoái lạ thường.
Mới biết hơn ba mươi năm nay, mình toàn sống trong tăm tối.
Nhưng phải hết sức cẩn thận.
Nếu không, tại sao con chó nhà họ Triệu lại lườm mình như thế?
Mình sợ là phải lắm.
II
Hôm nay không trăng.
Biết là không ổn rồi.
Lúc sáng bước chân ra cửa, đã hết sức cẩn thận, thế mà ông Triệu lại nhìn mình bằng một con mắt quái gở: hình như sợ mình mà cũng hình như muốn hại mình.
Còn có bảy tám người nữa chụm đầu thì thầm với nhau về mình, lại sợ mình thấy.
Những người gặp trên đường cũng đều như thế cả.
Có một người dữ tợn nhất, há hốc miệng, nhìn mình, cười một cái, làm mình lạnh toát từ đầu đến chân.
Cho biết họ đã sắp đặt đâu vào đó cả rồi!
Nhưng mình không sợ, cứ đường mình mình đi.
Phía trước, một bầy trẻ cũng đang bàn tán gì về mình.
Ánh mắt cũng y hệt ánh mắt của ông Triệu, mặt cũng tái mét.
Nghĩ bụng không hiểu chúng nó thù gì mình mà cũng lại như thế?
Mình không nhịn được, nói to: "Cái gì nào?
Nói đi" thì chúng nó bỏ chạy.
Mình nghĩ không rõ mình với ông Triệu, cả với những người gặp trên đường, có thù oán gì.
Chỉ hai mươi năm trước đây, mình có giẫm lên cuốn sổ ghi nợ mấy mươi đời của cụ Cố Cữu(1).
Cụ ta rất không bằng lòng.
Ông Triệu tuy không quen biết gì cụ Cố Cữu, nhưng nhất định có nghe phong phanh, rồi bất bình thay, rủ cả những người gặp trên đường kia oán mình, chống lại mình.
Nhưng mấy đứa trẻ kia?
Hồi đó, chúng nó chưa đẻ, tại sao bây giờ cũng trợn mắt kỳ dị như thế, hình như sợ mình mà hình như cũng muốn hại mình?
Thật là làm cho mình kinh hãi, làm cho mình vừa ngạc nhiên vừa đau xót.
Hiểu ra rồi!
Đó là bố mẹ chúng nó bày vẽ cho!
__________________
(1) Cố Cữu: lâu đời.
Cụ Cố Cữu là một tên tượng trưng chỉ những nhân vật bảo thủ.
Cuốn sổ ghi nợ nói ở đây ám chỉ lịch sử thống trị tràng kỳ của giai cấp phong kiến.
Giẫm lên cuốn sổ ghi nợ ấy tức là có hành vi chống lại chế độ phong kiến.
III
Suốt đêm không sao ngủ được.
Việc gì cũng phải suy nghĩ mới vỡ nhẽ.
Bọn họ, trước có kẻ bị ông huyện cùm kẹp, có kẻ bị thân hào vả miệng, có kẻ bị nha lại cướp vợ cướp con, có kẻ cha mẹ bị chủ nợ bức quá phải tự sát, nhưng bấy giờ, họ đâu có đáng sợ và hung ác như hôm qua!
Lạ nhất là người đàn bà hôm qua ngoài phố, vừa đánh con vừa nói:
- Đồ ranh con!
Tao có ăn được thịt mày một miếng mới hả giận!
Con mắt bà ta lại cứ nhìn mình chòng chọc.
Mình thất kinh hồn vía, không làm sao che giấu được nỗi sợ hãi.
Thế rồi cả đám người đứng đấy, mặt tái mét, răng nhọn hoắt, phá lên cười.
Lão Năm Trần chạy lại lôi bừa mình về.
Lôi bừa mình về nhà, người trong nhà đều giả vờ không biết mình.
Ánh mắt cũng y như những người kia.
Mình vừa bước chân vào phòng sách thì họ liền khoá trái cửa, nhốt lại, y như nhốt gà nhốt vịt.
Việc này càng khiến cho mình không hiểu họ định làm cái gì.
Mấy hôm trước, người tá điền bên thôn Lang Sói sang báo mất mùa, kể chuyện với ông anh mình rằng bên ấy, có một tên đại ác vừa bị người ta đánh chết.
Có kẻ đến moi tim moi gan đem về rán mỡ ăn cho được can đảm.
Mình nói xen vào mấy câu thì ông anh và người tá điền trố mắt nhìn.
Hôm nay, mới biết là ánh mắt họ cũng giống hệt ánh mắt những người gặp ngoài đường kia!
Nghĩ lại mà lạnh từ đầu đến chân.
Họ đã ăn được thịt người thì vị tất lại không ăn được thịt mình!
Rõ ràng câu nói: "Ăn thịt mày một miếng..." của người đàn bà nọ, tiếng cười của những người mặt tái mét, răng nhọn hoắt kia, và mẩu chuyện của người tá điền hôm trước đều là những ám hiệu cả.
Mình thấy rõ trong lời nói của họ có thuốc độc, trong giọng cười họ có dao găm.
Răng thì nhăn ra trắng hếu.
Toàn là bọn ăn thịt người!
Theo mình nghĩ, tuy mình không phải là một người ác, nhưng từ ngày mình giẫm lên cuốn sổ ghi nợ của cụ Cố Cữu, thì không còn thể nói chắc được nữa.
Hình như họ có ý định gì, không thể nào đoán ra được.
Huống hồ, họ giở mặt một cái là có thể đổ riệt cho người ta là người ác.
Còn nhớ hồi ông anh bày cho mình luận.
Mặc dù nhân vật đem ra bàn tốt đến đâu, hễ tìm được cách chê vài câu là ông ta khuyên cho mấy khuyên.
Và đối với những nhân vật xấu, hễ lựa lời bào chữa, là ông ta phê ngay bên cạnh "Phiên thiên diệu thủ, dữ chúng bất đồng"* như vậy thì mình làm sao đoán biết được tâm địa họ thế nào!
Huống hồ khi họ đã muốn ăn thịt mình!
___________________
* Có tài biện luận!
Độc đáo!
Việc gì cũng phải suy nghĩ mới vỡ nhẽ.
Cổ lai, việc ăn thịt người thường lắm, mình cũng còn nhớ, nhưng không được thật rõ.
Liền giở lịch sử ra tra cứu thử.
Lịch sử không đề niên đại, có điều trang nào cũng có mấy chữ "nhân, nghĩa, đạo đức" viết lung tung tí mẹt.
Trằn trọc không sao ngủ được, đành cầm đọc thật kỹ, mãi đến khuya mới thấy từ đầu chí cuối, ở giữa các hàng, ba chữ: "Ăn thịt người".
Những chữ đó trên trang sách và những lời nói của người tá điền cũng lại cười khì khì và trợn mắt nhìn mình một cách quái gở.
Mình cũng là người, họ định ăn thịt mình thật!
IV
Sáng nay, ngồi yên tĩnh được một lúc.
Lão Năm Trần bưng cơm vào.
Một đĩa rau, một đĩa cá hấp.
Mắt cá trắng dã và cứng đờ, miệng há hốc ra, trông y như bọn ăn thịt người kia.
Ăn mấy miếng, thấy nhờn nhờn, không biết thịt cá hay thịt người đây.
Thế là mửa nhào ra hết!
Mình nói:
- Ông Năm à!
Nói giùm với anh tôi rằng ở đây buồn lắm, tôi muốn ra vườn dạo quanh một lúc.
Lão Năm không trả lời, đi thẳng, đứng lại một lát, rồi đến mở cửa.
Mình cứ ngồi im để xem họ xử trí với mình ra làm sao.
Biết chắc họ nhất định không chịu buông tha mình đâu.
Quả nhiên, ông anh dẫn một lão già nào vào, bước rất thư thả.
Lão ta có cặp mắt rất dữ, sợ mình trông thấy, nên cứ cúi gằm mặt xuống đất, chỉ nhìn trộm mình qua đôi kính trắng.
Ông anh nói:
- Hôm nay hình như chú có đỡ hơn thì phải?
Mình nói:
- Vâng
Ông anh nói:
- Hôm nay mời cụ Hà đến xem mạch cho chú.
Mình nói:
- Được.
Kỳ thực, há mình lại không biết lão già này chỉ là một tay giết người trá hình hay sao?
Rõ ràng lấy cớ đến bắt mạch để dò xem béo hay gầy.
Với cái công đó lão ta sẽ được chia một phần mà ăn.
Mình cũng chẳng sợ.
Tuy không hề ăn thịt người, nhưng mình còn can đảm hơn họ nhiều.
Cứ đưa tay ra, xem lão ta giở trò gì.
Lão ta ngồi xuống nhắm mắt, sờ sờ mó mó một lúc, lại ngồi thừ ra một lúc, rồi giương tròn đôi mắt quỷ sứ, nói:
- Không nên nghĩ vơ vẩn.
Tĩnh dưỡng mấy ngày là khỏi.
"Không nên nghĩ vơ vẩn.
Tĩnh dưỡng...".
Tĩnh dưỡng cho béo, tự nhiên họ sẽ được nhiều thịt mà ăn!
Mình thì được cái gì?
Làm thế nào "khỏi" được?
Bọn họ muốn ăn thịt người, nhưng lại cứ lấm la lấm lét, muốn che giấu đi, không dám đường hoàng ra tay, làm mình chết cười đi được.
Không nhịn nổi, mình cười phá lên, thích thú quá.
Riêng mình, mình biết tiếng cười của mình là một tiếng cười dũng cảm, nghĩa khí.
Lão già và ông anh mặt cứ tái đi, bị cái dũng cảm, cái nghĩa khí của mình áp đảo.
Nhưng mình dũng cảm thì họ lại càng muốn ăn thịt mình, hòng chia sẻ chút dũng cảm đó.
Lão già ra khỏi cửa, bước được mấy bước, đã ghé tai nói thầm với ông anh:
- Cho ăn ngay(1).
____________________
(1).
Nguyên văn: cẩn khẩn ngật bãi: ý ông thầy thuốc muốn nói: cho uống ngay.
Chữ ngật có nghĩa là ăn và cũng có nghĩa là uống (như ngật trà, ngật dược: uống chè, uống thuốc).
Đây là một cách chơi chữ rất tài, không dịch được.
Ông anh gật đầu.
Té ra có cả anh nữa hay sao!
Điều vừa phát hiện, tuy giống như bất ngờ, nhưng thật ra thì cũng đã biết rồi.
Ông anh mình cũng cùng một bọn với những người ăn thịt mình!
Ông anh mình là một kẻ ăn thịt người!
Mình là em một kẻ ăn thịt người!
Chính mình bị ăn thịt nhưng lại vẫn là em một kẻ ăn thịt người!
V
Mấy hôm nay nghĩ lại: giá thử lão già kia không phải là tay giết người trá hình mà quả là thầy thuốc thật thì lão ta cũng vẫn là một kẻ ăn thịt người.
Tổ sư các ông ấy là Lý Thời Trân đã viết rõ ràng trong cuốn Bản thảo gì gì ấy(1) rằng: thịt người có thể rán ăn được.
Lão ta còn có thể nói lão ta không ăn thịt người nữa ư?
_________________
(1).
Chỉ cuốn Bản thảo cương mục của Lý Thời Trân (1518-1593) đời Minh.
Đó là bộ sách kinh điển nghiên cứu dược tính của Trung Quốc.
Gồm 52 quyển.
Còn như ông anh mình, cũng chẳng phải là ai đổ oan cho đâu!
Hồi ông ta giảng sách cho mình, chính miệng ông ta nói có thể "đổi con mà ăn"(2).
Lại một lần, ngẫu nhiên bàn luận đến một người không tốt nào đó, ông ta liền nói không những phải giết đi, lại còn phải "xẻo thịt mà ăn, lấy da mà làm nệm"(2).
Hồi ấy mình còn nhỏ, nghe nói, tim cứ đập mãi.
Hôm trước người tá điền thôn Lang Sói sang nói chuyện ăn gan người, ông ta chẳng lấy làm lạ chút nào cả, cứ gật đầu lia lịa.
Đủ rõ tâm địa ông ta vẫn ác như trước.
Đã có thể "đổi con mà ăn" thì cái gì mà chẳng đổi được, người nào mà chẳng ăn được.
Trước kia mình chỉ nghe ông ta giảng, cũng hồ đồ cho qua đi.
Bây giờ mới biết rằng ngay khi ông ta giảng, không những mép ông ta còn nhậy mỡ người mà bụng ông ta thì đang tơ tưởng đến chuyện ăn thịt người!
__________________
(2).
"Dịch tử nhi thực", "Thực nhục tẩm bì" là chữ trong Tả truyện.
Dịch tử nhi thực nguyên là chỉ cảnh tượng thê thảm khi thành bị vây.
"Người nước Sở vây nước Tống, người nước Tống đổi con mà ăn, chặt xương mà nhen lửa".
Thực nhục tẩm bì là lấy trong câu Tấn Chân Xước nói với Tề Trang công: "Nhưng hai người đó cũng như loài cầm thú, tôi sẽ xẻo thịt mà ăn, lấy da mà làm nệm!"
Hai người đó chỉ Thực Xước và Quách Tối, người nước Tề bị Chân Xước bắt được.
VI
Tối om om.
Không biết ngày hay đêm nữa.
Con chó nhà họ Triệu lại sủa lên rồi!
Hung ác như sư tử, khiếp nhược như thỏ, giảo quyệt như hồ ly...
VII
Mình biết mưu của họ rồi.
Ra mặt giết thì không muốn và cũng không dám, sợ tai vạ, nên họ thông đồng với nhau, bủa lưới bức mình phải tự sát.
Cứ nhìn bộ điệu của bọn đàn ông đàn bà ngoài phố hôm nọ và hành vi ông anh mấy hôm nay, có thể rõ được tám chín phần.
Tốt nhất là mình cởi thắt lưng ra, cột lên xà nhà, rồi treo cổ cho chết đi.
Họ không mang tội giết người mà vẫn được như ý muốn.
Tất nhiên họ sẽ sung sướng mà reo cười lên.
Bằng không thì mình phải khiếp sợ, buồn rầu mà chết.
Dù có gầy đi ít nhiều, họ cũng vui lòng.
Họ chỉ ăn được thịt chết!
Nhớ trong sách nào có nói đến một con vật tên là hyène(1), mắt rất dễ sợ và hình thù rất xấu xí, thường ăn thịt chết, xương to mấy cũng nhai nát ra rồi nuốt tất.
Nghĩ mà rùng mình!
Con hyène là bà con với lang sói, lang sói là họ hàng với chó.
Hôm trước con chó nhà họ Triệu cứ lườm mình, đủ biết nó cũng đồng mưu với những người kia và đã ăn ý với nhau từ trước.
Lão già nọ dù có cúi gằm mặt xuống đất, há có thể lừa nổi mình!
_______________
(1).
Con hyène (i-e-nơ) thường đi theo sư tử, hổ, và ăn những miếng thịt thừa những con vật kia để lại.
Đáng thương hại nhất là ông anh mình.
Ông ta cũng là người, sao ông ta không sợ mà lại mưu với bọn kia ăn thịt mình nhỉ?
Hay là vốn đã quen đi như thế từ lâu rồi, không cho là chuyện trái nữa chăng?
Hay là táng tận lương tâm rồi, biết mà cứ làm chăng?
Mình nguyền rủa những kẻ ăn thịt người, và phải bắt đầu nguyền rủa ông ta trước.
Muốn khuyên can những kẻ ăn thịt người, cũng phải bắt đầu khuyên can ông ta trước.
VIII
Thật ra, điều đó nhẽ ra họ phải biết từ lâu rồi!...
Bỗng có một người nào đi vào, trạc trên dưới hai mươi tuổi, nhìn không rõ tướng mạo, mặt tươi cười hớn hở, gật đầu chào mình.
Cái cười của anh ta không ra vẻ chân tình.
Mình liền hỏi:
- Ăn thịt người, có nên không?
Anh ta vẫn cười mà nói:
- Không phải là năm đói kém thì sao lại ăn thịt người?
Mình hiểu ngay anh ta cũng một phường, thích ăn thịt người.
Mình càng can đảm lên, cứ hỏi:
- Có nên không?
- Chuyện đó hỏi làm gì?
Ông đến là hay... nói đùa... hôm nay trời đẹp lắm
- Phải, trời đẹp lắm, trăng sáng lắm, nhưng tôi hỏi anh có nên không?
Anh ta ngỏ ý không thích mình hỏi như thế, trả lời vu vơ:
- Không...
- Không nên à?
Thế sao họ cứ ăn?
- Đâu có chuyện ấy!
"Đâu có chuyện ấy à?
Bên thôn Lang Sói, người ta vừa mới ăn đấy!
Lại trong sách cũng chép như thế, bằng chữ đỏ mực còn tươi rói"
Mặt anh ta tái xanh.
Anh ta tròn mắt, nói:
- Có lẽ có.
Xưa nay vẫn thế...
- Xưa nay vẫn thế thì nên à?
- Tôi không muốn nói với ông về chuyện đó nữa.
Và ông cũng không nên nói nữa.
Ông càng nói càng sai.
Mình nhảy chồm lên, giương to mắt.
Anh ta liền biến mất.
Mồ hôi ướt đẫm cả người.
Anh ta còn ít tuổi hơn ông anh mình nhiều, nhưng cũng một phường.
Nhất định là bố mẹ anh ta bày vẽ cho anh ta.
Sợ anh ta đã bày vẽ cho con anh ta rồi cũng nên!
Chả trách ngay cả bọn trẻ con cũng nhìn mình một cách dữ tợn.
IX
Muốn ăn thịt người khác, nhưng lại sợ người khác ăn thịt nên họ giữ miếng nhau, nhìn nhau ngờ vực...
Bỏ được tâm địa ấy đi và yên trí làm việc, đi đứng ăn ngủ, khoan khoái biết chừng nào!
Chỉ cần qua được bước khó khăn đó, vượt qua được cửa ải đó.
Nhưng bọn họ, cha con, anh em, vợ chồng, bè bạn, thầy trò, thù địch, và cả những người không hề quen biết nhau nữa đều cùng một bè với nhau, khuyến khích nhau, lôi kéo nhau, dù chết cũng không chịu bước qua bước đó.
X
Sáng sớm, đi tìm ông anh.
Ông ta đang đứng ngoài cửa nhìn trời.
Mình đi đến sau lưng, đứng ở khung cửa rồi nói rất bình tĩnh, rất hoà nhã
- Anh à!
Có điều này muốn nói với anh!
Ông ta vội vã quay lại, gật đầu:
- Nói gì cứ nói đi!
- Chỉ có điều này thôi, nhưng khó nói quá.
Anh này, có lẽ xưa kia, khi con người còn man rợ, họ đã từng ăn thịt người.
Nhưng rồi về sau, tâm tư thay đổi, có kẻ không ăn nữa, muốn trở nên tốt, nên họ đã trở thành người, trở thành những người chân chính.
Có kẻ vẫn ăn... cũng như sâu bọ, có thứ biến thành chim, cá, khỉ, và cuối cùng biến thành người.
Có kẻ không muốn trở nên tốt, đến nay vẫn là sâu bọ.
Kẻ ăn thịt người so với kẻ không ăn thịt người, xấu hổ biết mấy!
Sợ còn xấu hổ hơn sâu bọ so với khỉ nhiều lắm.
Dịch Nha(1) nấu thịt con cho Kiệt, Trụ ăn.
Đó là chuyện ngày trước.
Ai biết được từ khi Bàn Cổ khai thiên lập địa, người vẫn ăn thịt người, cho đến con Dịch Nha, và từ con Dịch Nha cho đến ông Từ Tích Lâm(2) rồi từ ông Từ Tích Lâm cho đến cái anh gì bên thôn Lang Sói!
Năm ngoái, trên tỉnh có mấy tên phạm nhân bị chém, còn có người mắc bệnh lao lấy bánh bao chấm máu liếm(3).
________________________
(1).
Dịch Nha người nước Tề, đời Xuân Thu, có tài nấu nướng.
Truyền rằng Tề Hoàn công than thở chưa hề được biết mùi vị thịt trẻ con ra sao.
Dịch Nha bèn nấu thịt con mình dâng lên Tề Hoàn công.
(2).
Từ Tích Lâm ám chỉ Từ Tích Lân, một nhà cách mạng cuối đời Thanh.
Năm 1907, ông đâm chết tên tuần vũ tỉnh An Huy, tên là Ân Minh bị bắt rồi bị hại.
Bọn tay chân Ân Minh moi gan nấu ăn.
Đây là một chữ viết sai ( Lân viết ra Lâm ) như nói trong lời nói đầu, mà tác giả không sửa chữa, cứ để nguyên.
(3).
Xem truyện Thuốc
Họ định ăn thịt em, một mình anh cố nhiên không làm gì được, nhưng hà tất anh phải hùa vào với họ!
Kẻ ăn thịt người thì cái gì mà không làm được.
Họ đã ăn được thịt em thì cũng có thể ăn được thịt anh.
Cùng một bọn, họ cũng có thể ăn được thịt nhau.
Chỉ cần bước một bước thôi, chỉ cần bỏ ngay cái thói ấy đi thì ai nấy đều được yên ổn, thái bình.
Đành rằng xưa nay vẫn thế, nhưng bây giờ chúng ta có thể tốt với nhau hơn.
Không được ư?
Anh ơi!
Em tin rằng anh sẽ nói có thể được.
Nhưng hôm nọ, khi người tá điền đến xin giảm tô, anh lại nói là không thể được.
Lúc đầu, ông ta chỉ cười nhạt, nhưng rồi cặp mắt trở nên hung dữ.
Đến khi mình nói toạc những ý nghĩ bí mật của họ thì mặt ông ta xanh đi.
Một đám đông xúm trước cổng, trong đó có ông Triệu và con chó nhà ông ta.
Họ chen chúc nhau thò đầu vào xem.
Có kẻ mình không nhìn rõ mặt, hình như họ lấy vải trùm đầu lại, có kẻ mặt vẫn xanh lè, răng vẫn nhọn hoắt, miệng mỉm cười.
Mình biết là họ cùng một phường, cùng là những kẻ ăn thịt người cả.
Nhưng cũng biết tâm tư họ không giống nhau.
Có kẻ thì cho cứ nên ăn, vì xưa nay vẫn thế; có kẻ thì cho không nên ăn, nhưng vẫn cứ muốn ăn, lại sợ người khác nói toạc ra, nên khi nghe mình nói, họ giận lắm, tuy họ vẫn mỉm miệng cười nhạt.
Lúc đó, ông anh mình bỗng trở nên hung dữ quát to:
- Đi đi!
Người điên chứ có gì mà xem!
Lúc đó, mình lại hiểu ngay mánh khóe của họ.
Không những họ không chịu thay đổi, mà họ đã sắp đặt sẵn để vu cho mình là điên!
Sau này, ăn thịt mình không những họ sẽ được thái bình vô sự, mà có lẽ có người còn cảm ơn họ là đằng khác.
Người tá điền nói người bị đưa ra ăn thịt là một người ác.
Cũng là mánh khóe ấy.
Cũng là giọng lưỡi ấy!
Lão Năm Trần bước vào, mặt cũng hầm hầm.
Làm sao bịt được miệng mình!
Mình cứ nhất định nói cho họ rõ:
- Các người có thể thay đổi được.
Hãy thực tâm mà thay đổi đi!
Nên biết rằng sau này không ai dung thứ cho kẻ ăn thịt người sống trên thế gian này nữa đâu!
Các người không thay đổi thì các người cũng sẽ bị ăn thịt cả.
Dù có con đàn cháu lũ, cũng sẽ bị những người chân chính tiêu diệt, chẳng khác gì người đi săn tiêu diệt lang sói.
- Cũng giống như sâu bọ mà thôi!
Đám người trước cổng bị lão Năm Trần xua đuổi đi hết.
Không rõ ông anh mình cũng đi đâu mất.
Lão Năm Trần khuyên mình nên vào trong nhà.
Trong nhà tối om om.
Trên đầu, kèo, xà nhà rung chuyển lên.
Rung chuyển một hồi rồi to dần, chất đống trên người mình.
Nặng quá thể, không nhúc nhích được.
Ý hẳn là sẽ đè mình chết mất thôi!
Biết là không phải nặng thật, mình cố giãy giụa, mồ hôi đổ ra như tắm.
Nhưng vẫn cứ nói:
- Các người thay đổi ngay đi, thành tâm mà thay đổi đi.
Các người nên biết rằng tương lai, người ta không dung thứ những kẻ ăn thịt người đâu!...
XI
Không thấy mặt trời nữa.
Cửa cũng đóng kín.
Ngày ngày hai bữa cơm.
Cầm đũa lại nghĩ đến ông anh.
Hiểu ra rồi, tại sao mà đứa em gái mình lại chết.
Cũng là vì ông ta cả.
Hồi đó, nó mới lên năm, dễ thương quá!
Tưởng như là còn trông thấy nó trước mắt.
Mẹ khóc mãi.
Ông ta khuyên đừng khóc nữa.
Chắc là ông ta đã ăn thịt đi rồi, bây giờ nghe khóc, ông ta cầm lòng không đậu.
Nếu như còn cầm lòng không đậu, thì...
Đứa em gái mình bị ông anh ăn thịt, mẹ có biết thế hay không, mình làm sai hiểu được!
Nghĩ có lẽ mẹ cũng biết.
Chẳng qua khi khóc, mẹ không nói ra đó thô.
Chắc cũng cho là phải.
Còn nhớ hồi lên bốn lên năm, mình đang ngồi hóng mát trước nhà, nghe ông anh nói rằng: Cha mẹ ốm đau, con phải cắt một miếng thịt, nấu chín, dâng cho cha mẹ, mới là có hiếu.
Mẹ cũng không cãi lại.
Ăn được một miếng thì tất nhiên có thể ăn cả con người.
Nhưng bây giờ nhớ lại thì hôm ấy, nghe mẹ khóc, thương tâm quá đi mất!
Thật là một chuyện lạ lùng.
XII
Không thể nghĩ được nữa.
Bây giờ mới biết mình đã sống bao nhiêu năm ở một nơi mà người ta ăn thịt lẫn nhau từ bốn nghìn năm nay.
Đứa em gái mình chết đúng vào lúc ông anh lên cai quản trong nhà.
Vị tất ông ta đã không đem thịt nó trà trộn với các thức ăn rồi giấu giếm đi, đưa cho mọi người ăn!
Vị tất vô ý mình đã chẳng ăn một vài miếng thịt của đứa em!
Và bây giờ đây đến lượt mình...
Mình là một kẻ có truyền thống ăn thịt người trên bốn nghìn năm; lúc đầu không biết nhưng bây giờ biết rồi thì khó lòng mà nhìn mặt những người chân chính.
XIII
Chắc cũng còn những đứa trẻ chưa từng ăn thịt người chứ?
Hãy cứu lấy các em!(1)
Tháng 1 năm 1918
____________________
(1).
Khi đã giác ngộ về giai cấp, không tin vào tiến hoá luận nữa, Lỗ Tấn có viết:
"...
Bây giờ nếu lại đăng một bài nghị luận rất mực ôn hoà như "Hãy cứu lấy các em" thì ngay tôi nghe cũng thấy rỗng tuếch" (Trả lời ông Hữu Hằng.
Tạp văn, tập II)
[BOT] Wattpad
Quản Trị Viên
Lỗ Tấn - Tuyển Tập
Thuốc(*)
Thuốc(*)
* Thuốc đăng lần đầu tiên trên tạp chí Tân thanh niên, số tháng 5 năm 1919.
Hạ Du nhân vật trong truyện, ám chỉ nữ sĩ Thu Cận, một nhà cách mạng cuối đời Thanh, bị hại sau Từ Tích Lân, ngay ở phủ Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang, quê tác giả.
Chỗ Thu Cận bị hành hình là con đường Hiên đình khẩu, nội thành Thiệu Hưng.
Cạnh đường có một nhà bia, trên có treo cái biển để bốn chữ "Cổ hiên đình khẩu".
Bốn chữ này, đoạn sau có nhắc tới.
Thu Cận và Từ Tích Lân đều là người Thiệu Hưng, cùng quê với Lỗ Tấn, cùng lưu học ở Nhật Bản với Lỗ Tấn.
Trong bài Anh Phạm Ái Nông (Nhặt cánh hoa tàn - tạo văn, tập hai - nhà xuất bản Văn học) có một đoạn nói: "Sau khi du học về nước, anh (Phạm Ái Nông) làm hậu bổ đạo An Huy, phụ trách tuần cảnh, một địa vị rất thích hợp để mưu sát tên tuần vũ nọ".
"Tiếp theo đó, mọi người đều đoán là anh sẽ bị cực hình, họ hàng sẽ bị liên luỵ.
Không bao lâu, lại có tin chị Thu Cận bị giết ở Thiệu Hưng, ông Từ Tích Lân thì bị moi gan, bọn lính tay chân của Ân Minh xào lên ăn sạch.
Ai cũng hết sức giận".
___________________
Một đêm thu gần về sáng, trăng lặn rồi, nhưng mặt trời chưa mọc.
Tầng không xanh thẳm.
Ngoài những giống đi ăn đêm, còn thì ngủ say cả.
Lão Hoa Thuyên bỗng ngồi dậy, đánh diêm, thắp cái đèn nhầy nhụa những dầu là dầu.
Ánh đèn trắng xanh sáng khắp hai gian quán trà.
- Bố thằng Thuyên đi đấy à?
Đó là tiếng một người đàn bà đã có tuổi.
Ở buồng phía trong bỗng nổi lên một cơn ho.
- Ừ.
Lão vừa trả lời, vừa lắng tai nghe tiếng ho, vừa cài nút áo, rồi chìa tay ra, nói tiếp:
- Đưa đây tôi.
Bà Hoa sờ soạng một lúc lâu dưới gối, lấy ra một gói bạc đồng, đưa cho chồng.
Lão cầm lấy, bỏ vào túi áo, tay run run, vuốt hai ba lần phía ngoài túi, rồi thắp cái đèn lồng tắt ngọn đèn con, đi vào buồng phía trong.
Buồng phía trong có tiếng động lạch cạch, tiếp theo là một cơn ho.
Đợi cơn ho dứt, lão mới khẽ nói:
- Thuyên à!
Con cứ nằm đấy!
Công việc dọn hàng để mẹ con lo cho.
Không nghe con nói gì, lão cho rằng nó đã yên tâm nằm ngủ lại rồi, bèn mở cửa đi ra.
Bên ngoài, trời tối om và hết sức vắng.
Chỉ mặt đường xam xám là trông thấy rõ.
Chiếc đèn lồng chiếu thẳng vào hai chân lão bước đều đều.
Thỉnh thoảng, gặp một vài con chó, nhưng chẳng con nào buồn sủa.
Trời lạnh hơn trong nhà nhiều, nhưng lão cảm thấy sảng khoái, như bỗng dưng mình trẻ lại, và ai cho phép thần thông cải tử hoàn sinh.
Lão bước những bước thật dài.
Trời cũng sáng dần và đường cũng càng lâu càng rõ.
Đang chăm chú bước, bỗng lão giật mình nhìn thấy ngã ba đường đằng xa, trước mặt.
Lão quay lại, đi mấy bước, tìm một cửa hiệu còn đóng kín mít, rẽ vào dưới mái hiên, tựa lưng vào cửa.
Một lúc lâu, lão thấy hơi lành lạnh.
- Hừ!
Một ông già!
- Thích nhé!...
Lão lại giật mình, trố mắt nhìn.
Có mấy người đi qua.
Một người còn quay đầu lại nhìn lão.
Lão không trông rõ là ai, nhưng thấy ánh mắt cú vọ ngời lên, như người đói lâu ngày thấy cơm.
Lão nhìn chiếc đèn lồng.
Đèn tắt rồi.
Lão đặt tay lên túi áo.
Gói bạc vẫn cồm cộm ở đấy.
Ngước đầu nhìn xung quanh, lão thấy bao nhiêu người kỳ dị hết sức, cứ hai ba người một, đi đi lại lại như những bóng ma.
Nhưng nhìn kỹ thì lại chẳng lấy gì làm quái lạ nữa.
Một lát, lại thấy mấy người lính đi đi lại lại.
Đằng xa cũng thấy rõ miếng vải tròn màu trắng ở vạt áo trước và vạt áo sau; khi họ đi qua trước mắt thì thấy cả đường viền màu đỏ thẫm trên chiếc áo dấu(1).
Tiếng chân bước ào ào.
Trong nháy mắt, bao nhiêu người đi qua.
Những người tụm năm tụm ba lúc nãy bỗng cũng dồn lại một chỗ, rồi xô nhào tới như nước thuỷ triều.
Gần đến ngã ba đường thì bỗng đứng dừng lại, quây thành một nửa vòng tròn.
________________
(1).
Áo lính ngày xưa.
Lão Thuyên cũng nhìn về phía đó, nhưng chỉ thấy lưng người mà thôi.
Người nào người nấy dướn cổ ra như cổ vịt bị một bàn tay vô hình nắm lấy xách lên.
Im lặng một lát.
Bỗng hình như có tiếng động.
Rồi cả đám xô đẩy nhau ào ào, lùi về phía sau đến chỗ lão đứng, chen lão suýt nữa ngã.
- Này!
Tiền trao cháo múc, đưa đây!
Một người áo quần đen ngòm đứng trước mặt lão, mắt lão sắc như hai lưỡi dao chọc thẳng vào lão làm lão co rúm lại.
Hắn xoè về phía lão một bàn tay to tướng, tay kia cầm một chiếc bánh bao nhuốm máu đỏ tươi, máu còn nhỏ từng giọt, từng giọt(1).
_________________
(1).
Ở Trung Quốc, trước kia có tục mê tín cho rằng máu người có thể trị được bệnh lao.
Mỗi khi có tù bị chém, thường có người đến mua những chiếc bánh bao mà tên đao phủ đã tẩm máu, đưa về cho người bệnh ăn.
Lão vội vàng móc gói bạc trong túi ra, run run đưa cho hắn, nhưng lại ngại không dám cầm chiếc bánh.
Hắn sốt ruột, nói to:
- Sợ cái gì?
Sao không cầm lấy?
Lão còn trù trừ.
Người mặc đồ đen giật lấy chiếc đèn lồng, xé toạc tờ giấy dán bên ngoài, bọc chiếc bánh lại nhét vào tay lão, tay kia thì giật lấy gói bạc, nắn nắn, rồi quay đi, miệng càu nhàu:
- Cái lão này
- Chữa cho ai đấy?
Lão Thuyên nghe hình như có người nào hỏi nhưng lão không trả lời.
Lúc này, lão còn để hết tinh thần vào cái gói bánh như nhà mười đời độc đinh nâng niu con, không chú ý đến gì nữa.
Lão sẽ mang cái gói này về nhà, đem sinh mệnh lại cho con lão, và lão sẽ sung sướng biết bao!
Mặt trời đã mọc, chiếu sáng con đường lớn đi về nhà lão, và cũng chiếu sáng cái bảng mục nát trên cái nhà bia ở ngã ba đường sau lưng lão, có đề bốn chữ thếp vàng đã nhạt màu: Cổ...đình khẩu(1).
_________________
(1).
Tức Cổ hiên đình khẩu ở cái nhà bia đường Hiên đình khẩu, chỗ Thu Cận bị hành hình.
Tác giả cố ý để trống chữ Hiên không viết.
II
Lão Thuyên về đến nhà thì quán hàng đã bày biện sạch sẽ, các dãy bàn trơn bóng sắp đặt ngăn nắp.
Nhưng không có khách, chỉ có thằng Thuyên đang ngồi ăn cơm ở cái bàn ở dãy phía trong, mồ hôi trên trán nhỏ từng giọt to tướng, chiếc áo kép dính vào xương sống, hai xương vai gồ lên thành chữ "bát" in nổi.
Thấy vậy, lão không khỏi chau mày.
Bà Hoa từ trong bếp vội vã chạy ra, giương to mắt nói, đôi môi run run:
- Có được không?
- Được rồi!
Hai người cùng trở vào bếp, bàn bạc một hồi.
Bà Hoa lại đi ra, một lát cầm một cánh lá sen già, cầm chiếc bánh đẫm máu, lấy lá sen bọc lại.
Thằng Thuyên đã ăn xong.
Bà Hoa vội nói:
- Thuyên, con cứ ngồi đây, đừng vào trong này!
Lão Thuyên vừa thổi lửa trong bếp, vừa cầm lấy cái gói lá xanh và cái chao đèn rách nát loang lổ máu, dúi vào bếp.
Ngọn lửa đỏ sẫm bốc lên.
Một mùi thơm quái lạ tràn ngập cả quán trà.
- Thơm ghê nhỉ!
Hai bác ăn quà sáng gì đấy?
Cậu Năm Gù đi vào.
Cậu ta ngày nào cũng lê la ở cái quán này, thường đến sớm nhất mà cũng về muộn hơn ai hết.
Vừa đi vào, cậu ta liền ngồi vào cái bàn ở góc tường phía ngoài gần đường cái, hỏi ngay.
Nhưng không ai trả lời.
- Rang cơm đấy à?
Vẫn không ai trả lời.
Lão Thuyên vội vàng chạy ra, pha trà cho cậu.
- Thuyên ơi!
Vào đây con!
Bà Hoa gọi con vào nhà trong, giữa nhà đặt sẵn một chiếc ghế đẩu.
Thuyên ngồi xuống.
Bà ta bưng một cái đĩa lại, trên đĩa có vật gì tròn tròn, đen thui, nói rất khẽ:
- Ăn đi con!
Sẽ khỏi ngay thôi!...
Thuyên cầm lấy vật đen thui, nhìn một lúc, có cảm giác rất lạ không biết thế nào mà nói, như đang cầm tính mệnh của chính mình trong tay.
Y bẻ đôi ra, rất cẩn thận.
Một làn hơi trắng bốc ra từ lần vỏ cháy sém.
Làn hơi tan dần, mới thấy đó là hai nửa miếng bánh bao bằng bột mì trắng.
Không bao lâu, chiếc bánh đã nằm gọn trong bụng, mùi vị như thế nào cũng đã quên rồi.
Trước mặt chỉ còn trơ lại chiếc đĩa không.
Lão Thuyên đứng một bên, bà Hoa đứng một bên, trố mắt nhìn con như muốn rót vào người con một cái gì, đồng thời cũng muốn lấy ra một cái gì.
Thuyên nghe tim mình đập mạnh không sao cầm nổi, đưa tay vuốt ngực.
Lại một cơn ho.
- Thôi con đi ngủ một giấc, sẽ khỏi ngay!
Thuyên nghe lời mẹ, vừa ho vừa nằm xuống.
Đợi nghe tiếng thở dìu dịu, bà Hoa mới nhẹ nhàng lấy chiếc mền kép vá chằng chịt đắp cho con.
III
Quán trà đã đông khách.
Lão Thuyên cũng bận, tay xách chiếc ấm đồng lớn, đi đi lại lại, pha trà.
Hai mắt lão thâm quầng.
Một người râu hoa râm nói:
- Ông Thuyên à!
Mệt phải không?
Hay là ốm đấy?
- Có làm sao đâu!
Người râu hoa râm chữa lời:
- Không sao à?
Ừ, nghe tiếng cười thì không ra người ốm!
- Chỉ vì ông ta lận đận quá!
Giá thằng con...
Cậu Năm Gù chưa dứt lời thì một người mặt thịt ngang phè từ ngoài đâm sầm vào.
Hắn mặc chiếc áo vải màu huyền, không gài khuy.
Dải thắt lưng cũng màu huyền quấn ở ngoài, xộc xệch.
Vừa vào, đã nói oang oang:
- Đã ăn chưa?
Đỡ rồi chứ?
Ông Thuyên này!
May phúc cho nhà ông đấy nhé!
Phúc nhà ông đấy là nhờ tôi biết tin sớm...
Lão Thuyên một tay xách ấm trà, một tay buông xuống, vẻ mặt cung kính, cười hề hề, lắng tai nghe hắn nói.
Cả quán cũng cung kính lắng tai nghe hắn nói.
Bà Hoa mắt cũng thâm quầng, tươi cười, mang đến trước mặt hắn một cái chén, bỏ một nhúm trà và thêm vào một quả trám.
Lão Thuyên liền đem nước sôi lại chế.
Người mặt thịt ngang phè vẫn nói oang oang:
- Cam đoan thế nào cũng khỏi.
Thứ thuốc này đặc biệt lắm.
Ông tính lấy về còn nóng hôi hổi, và ăn cũng còn nóng hôi hổi.
Bà Hoa cảm ơn hắn hết lời:
- Thật đấy!
Không có bác Cả Khang đây giúp cho thì đừng có hòng...
- Cam đoan thế nào cũng khỏi.
Ăn còn nóng hôi hổi thế kia mà!
Bánh bao tẩm máu người như thế, lao gì ăn mà chẳng khỏi!
Bà Hoa nghe nói đến "lao", sắc mặt hơi đổi khác, ý không được vui, có điều cũng gượng cười, bỏ đi, ngượng nghịu.
Nhưng bác Cả Khang không để ý đến, cứ giương cổ nói oang oang, đến nỗi thằng Thuyên nằm ngủ trong nhà cũng phải ho lên như phụ hoạ theo.
- Ừ, thằng Thuyên nhà ông may phúc thật!
Nhất định khỏi thôi mà!
Chẳng trách ông cứ cười suốt cả ngày!
Nguời râu hoa râm vừa nói vừa đi lại trước mặt bác Cả Khang, hạ thấp giọng nói:
- Bác Cả này!
Nghe nói tên phạm chém hôm nay là người họ Hạ.
Con nhà ai đấy nhỉ?
Tội gì thế hở bác?
- Con nhà ai nữa!
Con nhà bác Tứ chứ con nhà ai?
Thằng quỷ sứ!
Bác Cả Khang thấy mọi nguội vểnh tai nghe, lấy làm thú lắm, những thớ thịt trên mặt nổi từng cục.
Bác ta cao hứng nói càng to:
- Cái thằng nhãi con ấy không muốn sống nữa, thế thôi.
Lần này, tớ chẳng nước mẹ gì.
Đến cái áo nó cởi ra, cũng lão Nghĩa, cái lão đề lao, mắt đỏ như mắt cá chép ấy, lấy mất.
May nhất có thể nói là ông Thuyên nhà này, thứ đến là cụ Ba.
Cụ ta được thưởng hai mươi lạng bạc trắng xóa, một mình bỏ túi tất, chẳng mất cho ai một đồng kẽm!
Thằng Thuyên từ nhà trong ới ra, bước chậm chạp, hai tay ôm ngực, ho lấy ho để.
Y vào bếp, xúc một bát cơm nguội, chan ít nước nóng, ngồi ăn.
Bà Hoa bước theo con, khẽ nói:
- Thuyên!
Con có đỡ tí nào không, con?
Con vẫn cứ hay đói bụng thế à?
- Cam đoan khỏi mà!
Bác Cả Khang liếc nhìn thằng Thuyên một cái, rồi quay lại, tiếp tục câu chuyện với mọi người.
- Cụ Ba đến là khôn!
Giá cụ ta không đem thằng cháu ra thú thì cả nhà mất đầu hết.
Nay thì được bao nhiêu là bạc!
Còn cái thằng nhãi con ấy thì chẳng ra cái thá gì hết.
Nằm trong tù rồi mà còn dám rủ lão đề lao làm giặc!
Một anh chàng trạc hơn hai mươi tuổi ngồi dãy bàn sau, nghe nói tức máu:
- Ái chà chà!
Ghê nhỉ!
- Anh có biết không, lão Nghĩa mắt cá chép đến lân la hỏi dò hắn thì hắn bắt chuyện ngay.
Hắn nói: Thiên hạ nhà Mãn Thanh chính là của chúng ta(1).
Thử nghĩ xem, nói thế mà nói được à?
Lão Nghĩa mắt cá chép cũng biết nhà hắn chỉ có mụ mẹ già, nhưng không ngờ hắn lại nghèo gặm không ra đến như thế, đã tức anh ách rồi, thế mà hắn lại còn vuốt râu cọp, nên lão liền đánh cho hai bạt tai.
_________________
(1).
Những nhà cách mạng Trung Quốc năm 1907 hô hào đồng bào nổi dậy chống Mãn Thanh, thường đưa ra khẩu hiệu: "Thiên hạ nhà Mãn Thanh là của chúng ta", nghĩa là nước Trung Quốc là của người Trung Quốc.
Cậu Năm Gù ngồi ở góc trong, nghe nói, thú quá:
- Lão Nghĩa là tay võ rất cừ, hai cái tát ấy cũng đủ cho hắn ta xài đấy nhỉ.
- Cái thằng khốn nạn!
Đánh, có sợ đâu!
Lại còn nói: Thật đáng thương hại, thật đáng thương hại!
Người râu hoa râm nói:
- Đánh cái đồ ấy, thương hại cái gì?
Bác Cả Khang tỏ vẻ khinh bỉ, cười nhạt:
- Ông chưa nghe ra, xem bộ hắn lúc đó, thì hắn muốn nói: đáng thương hại, là lão Nghĩa đáng thương hại kia!
Mắt ai nấy bỗng ngơ ngác.
Không ai nói gì cả.
Thằng Thuyên đã ăn cơm xong, mồ hôi ướt đầm, trên đầu hơi bốc phừng phừng.
Người râu hoa râm bỗng vỡ nhẽ, nói:
- Lão Nghĩa mà đáng thương hại à?
Điên!
Hắn điên thật rồi!
Anh chàng hai mươi tuổi cũng vỡ nhẽ:
- Điên thật rồi!
Khách trong quán lại nhao nhao lên, nói nói cười cười.
Thằng Thuyên cũng thừa dịp ho cố mạng.
Bác Cả Khang chạy lại, vỗ vai, nói:
- Thuyên à!
Cam đoan thế nào mày cũng khỏi.
Mày đừng ho như thế.
Cam đoan thế nào cũng khỏi.
Cậu Năm Gù gật gù nói:
- Điên thật rồi!
IV
Miếng đất dọc chân thành phía ngoài cửa Tây vốn là đất công.
Ở giữa có con đường mòn nhỏ hẹp, cong queo, do những người hay đi tắt giẫm mãi thành đường.
Đó cũng lại là cái ranh giới tự nhiên giữa nghĩa địa những người chết chém hoặc chết tù, ở về phía tay trái, và nghĩa địa những người nghèo ở phía tay phải.
Cả hai nơi, mộ dày khít, lớp này lớp khác, như bánh bao nhà giàu ngày mừng thọ.
Tiết Thanh minh năm ấy, trời lạnh lắm.
Nhũng cây dương liễu mới đâm ra được những mầm non bằng nửa hạt gạo.
Trời vừa rạng đã thấy bà Hoa bày ra trước nấm mộ mới đắp, bên phải đường mòn, một bát cơm, bốn đĩa thức ăn, rồi khóc một hồi.
Đốt xong thếp vàng giấy, bà ta ngồi bệt xuống đất, ngẩn ngơ như đang chờ đợi cái gì.
Chính bà ta cũng chẳng biết bà ta chờ đợi cái gì nữa.
Gió hiu hiu thối vào mớ tóc cắt ngắn của bà ta, so với năm ngoái chắc là bạc nhiều lắm rồi.
Lại một người đàn bà khác đang đi dọc đường mòn, tóc cũng bạc già nửa, áo quần rách rưới, tay xách chiếc giỏ tròn sơn đỏ, cũ nát, phía ngoài giắt thếp vàng giấy, cứ đi ba bước, lại đứng dừng lại.
Chợt thấy bà Hoa ngồi bệt giữa đất đang nhìn mình thì bà kia ngập ngừng không dám bước tới nữa, sắc mặt xanh xao bỗng hơi đỏ lên vì xấu hổ, nhưng rồi cũng đánh liều đi tới trước nấm mộ bên trái đường mòn, đặt chiếc giỏ xuống.
Nấm mộ này với nấm mộ thằng Thuyên nằm cùng một hàng, chỉ cách con đường mòn ở giữa.
Thấy bà kia cũng bày ra một bát com, bốn đĩa thức ăn, đứng khóc một hồi, rồi đốt vàng, thì bà Hoa trong bụng nghĩ thầm: "Chắc cũng là con chết!".
Bà kia nhìn vơ vẩn xung quanh một lát, bỗng tay chân hơi run lên, rồi loạng choạng lùi lại mấy bước, mắt trợn trừng, ngơ ngác.
Thấy thế, bà Hoa sợ bà kia thương con quá phát điên chăng, cầm lòng không đậu, bèn đứng dậy, bước sang bên kia đường mòn, khẽ nói:
- Bà ơi!
Thôi mà, thương xót làm chi nữa!
Ta về đi thôi!
Bà kia hơi gật đầu, nhưng mắt vẫn trừng trừng rồi ấp úng nói khe khẽ:
- Kìa... bà trông kia kìa, cái gì thế này?
Bà Hoa nhìn theo ngón tay chỉ, thấy nấm mộ trước mặt, cỏ chưa xanh khắp, còn loang lổ từng mẩu đất vàng khè, rất khó coi; lại nhìn kỹ phía trên, bất giác giật mình.
Rõ ràng có một vòng hoa, hoa trắng hoa hồng xen lẫn nhau, nằm khoanh trên nấm mộ khum khum.
Cả hai bà, mắt lòa từ lâu rồi, nhưng nhìn những cánh hoa trắng hoa hồng kia thì còn thấy rõ.
Hoa không nhiều lắm, xếp thành vòng tròn tròn, không lấy gì làm đẹp, nhưng cũng chỉnh tề.
Bà Hoa vội nhìn về phía mộ con mình và những nấm mộ khác xung quanh, chỉ thấy lác đác vài nụ hoa bé tí, trăng trắng, lanh xanh, tuy trời giá lạnh nhưng cũng chưa tàn.
Bà ta bỗng thấy lòng trống trải, không thỏa, nhưng rồi cũng không muốn suy nghĩ thêm.
Bà kia bước lại gần mộ con, nhìn kỹ một lúc, rồi nói một mình: "Hoa không có gốc, không phải mọc dưới đất lên!
Ai đã đến đây?
Trẻ con không thể đến chơi.
Bà con họ hàng nhất định là không ai đến rồi!...
Thế này là thế nào?".
Nghĩ rồi lại nghĩ, bỗng nước mắt trào ra, bà ta khóc to:
- Du ơi!
Oan con lắm Du ơi!
Chắc con không quên được, và con đau lòng lắm, phải không con?
Con hiển hiện lên cho mẹ biết, con ơi!
Bà ta nhìn xung quanh, chỉ thấy một con quạ đen đậu trên cành khô trụi lá.
Rồi lại khóc:
- Mẹ biết rồi!
Du ơi!
Trời còn có mắt, chúng nó giết con thì rồi trời báo hại chúng nó thôi!
Du ơi!
Con nhắm mắt thế cũng yên phận con.
Hồn con còn ở đâu đây thì hẵng nghe lời mẹ nói.
Con ứng vào con quạ kia, đến đậu vào nấm mộ con cho mẹ xem, con ơi!
Gió đã tắt.
Nhũng ngọn cỏ khô đứng thẳng tắp như những sợi dây đồng.
Một tiếng rên rỉ run run đưa lên giữa không trung, nhỏ dần, nhỏ dần, rồi tắt hẳn.
Xung quanh vắng lặng như tờ.
Hai bà già đứng giữa đám cỏ khô, ngước mắt nhìn con quạ.
Con quạ vẫn đậu trên cành khô trụi lá, rụt cổ lại, im lìm như đúc bằng sắt.
Một lúc sau, người đi viếng càng đông.
Bóng kẻ già, người trẻ thấp thoáng giữa các nấm mộ.
Không hiểu sao, bà Hoa cảm thấy người nhẹ đi như cất được gánh nặng.
Bà ta nghĩ đến chuyện về, khuyên giải bà già kia:
- Ta về đi thôi!
Bà kia thở dài một cái, uể oải thu dọn bát đĩa, lại chần chừ một lúc, rồi cũng chậm rãi bước đi, lẩm bẩm nói một mình.
- Thế là thế nào nhỉ?
Hai bà đi, chưa được vài ba chục bước, bỗng nghe sau lưng một tiếng "Cọa...
ạ" rất to.
Hai bà giật mình, ngoảnh lại, thì thấy con quạ xòe đôi cánh, nhún mình, rồi như một mũi tên, vút bay thẳng về phía chân trời xa.
Tháng 4 năm 1919.