Hai tuần trôi qua kể từ ngày Minh tỉnh lại trong ngôi nhà sàn của trưởng làng Vân Khê.
Với một người đàn ông hiện đại quen sống trong tiện nghi của thế kỷ 21, hai tuần này chẳng khác nào một khóa huấn luyện sinh tồn khắc nghiệt.
Không điện thoại, không Internet, và kinh khủng nhất: không có giấy vệ sinh lẫn kem đánh răng.
Sáng sớm, sương mù còn giăng mắc trên những tán cây cổ thụ quanh nhà.
Minh đứng ở góc sân, tay cầm một cành cây nhỏ tẽ đầu, chấm vào chút muối hạt rồi nhăn mặt cọ cọ vào hàm răng.
Vị mặn chát xộc lên mũi khiến anh rùng mình, nhưng ít ra nó còn đỡ hơn là dùng cau khô như dân làng hay làm.
Vứt cái "bàn chải" thiên nhiên đi, Minh bắt đầu thực hiện bài tập phục hồi chức năng.
Anh đứng tấn, rồi chuyển sang squat nhẹ nhàng, hít thở sâu theo nhịp.
Cơ thể thiếu niên này tuy yếu ớt nhưng khả năng hồi phục lại nhanh đến kinh ngạc.
Những vết bầm tím đã tan hết, xương sườn cũng chỉ còn đau âm ỉ khi vận động mạnh.
— Huynh đang làm trò khỉ gì đấy?
Giọng nói lanh lảnh quen thuộc vang lên từ phía cầu thang.
Linh bước xuống, trên tay là một rổ rau dớn vừa hái ở suối về.
Cô bé nhìn Minh đang đứng lên ngồi xuống với ánh mắt như nhìn sinh vật lạ.
Minh dừng lại, thở hắt ra một hơi, mỉm cười:
— Đây gọi là thể dục, tiểu cô nương ạ.
Giúp khí huyết lưu thông, gân cốt dẻo dai.
Muội có muốn học không?
Ta dạy miễn phí.
Linh bĩu môi, đi lướt qua anh, tà áo nâu sồng phất phơ:
— Thôi đi.
Nhìn huynh cứ như con cào cào đang tập nhảy.
Cha bảo hôm nay huynh có thể ra ngoài đi dạo, nhưng đừng có đi xa quá cổng làng.
Lạc đường hay bị rắn cắn thì ta không cõng về đâu đấy.
Minh nhìn theo bóng dáng nhỏ nhắn của cô bé, lắc đầu cười khổ.
Đúng là miệng dao găm tâm đậu hũ.
Ăn xong bát cháo loãng với mấy củ khoai nướng, Minh quyết định bước ra khỏi phạm vi an toàn của nhà trưởng làng.
Đây là lần đầu tiên anh thực sự quan sát thế giới này dưới con mắt của một kỹ sư xây dựng, chứ không phải một bệnh nhân nằm liệt giường.
Làng Vân Khê nằm lọt thỏm trong một thung lũng nhỏ, ba mặt là núi đá vôi dựng đứng, mặt còn lại hướng ra con suối lớn đỏ ngầu phù sa.
Địa thế này về mặt quân sự là "dễ thủ khó công", nhưng về mặt giao thương và phát triển thì đúng là ác mộng.
Minh đi dọc theo con đường đất nện nhão nhoét.
Người dân trong làng nhìn anh với ánh mắt tò mò xen lẫn dè dặt.
Anh gật đầu chào lại vài người, nhưng tâm trí thì đang "scan" mọi thứ như một chiếc máy quét lỗi.
Hệ thống thoát nước: Không có.
Nước thải sinh hoạt chảy tràn lan ra đường.
Nhà cửa: Kết cấu yếu, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, lãng phí vật liệu.
Nông cụ: Quá thô sơ.
Cày chìa vôi bằng gỗ, hiệu suất cực thấp.
Tiếng hò hét ầm ĩ phía trước cắt ngang dòng suy nghĩ của Minh.
Anh bước nhanh về phía tiếng ồn.
Đó là khu vực đình làng đang được tu sửa.
Một thân gỗ lim đen bóng, to phải bằng hai vòng tay người ôm, đang nằm chình ình giữa bãi đất bùn lầy.
Một chàng thanh niên to con, da đen trũi như tạc từ than đá, đang nghiến răng nghiến lợi kéo sợi dây thừng buộc vào đầu cây gỗ.
Gân cổ cậu ta nổi lên cuồn cuộn, mồ hôi túa ra như tắm, nhưng cây gỗ chỉ nhích được từng chút một.
— Kéo mạnh lên thằng Sửu!
Cơm tao cho mày ăn dồn xuống gót chân hết rồi à?
Người đang quát tháo là một người đàn ông trung niên gầy gò, mặt khắc khổ, tay cầm cái đục gỗ vung vẩy.
Đó là bác Mộc – thợ cả của làng.
— Bác Mộc ơi... — Giọng Sửu ồm ồm, nghe như tiếng bò rống. — Nó... nó nặng quá!
Cháu kéo...
đứt cả hơi rồi!
— Nặng cái gì mà nặng!
Hồi xưa tao với cha mày vác cả cây còn to hơn thế này chạy phăm phăm! — Bác Mộc gắt gỏng, rồi quay sang đám thợ phụ đang đứng thở dốc. — Còn đứng đực ra đấy làm gì?
Vào phụ nó một tay!
Nâng cái đầu gỗ lên!
Đám thợ xúm vào, người đẩy kẻ kéo, tiếng hò dô vang trời nhưng cây gỗ vẫn lì lợm dính chặt xuống nền đất bùn.
Lực ma sát quá lớn, cộng thêm bùn nhão tạo thành giác hút, sức người trần mắt thịt làm sao đấu lại vật lý?
Minh đứng quan sát một lúc, cái bệnh nghề nghiệp lại trỗi dậy.
Anh không chịu nổi việc nhìn người ta dùng sức trâu bò để giải quyết một bài toán cơ học lớp 8.
Anh bước tới gần, cất tiếng:
— Bác Mộc, làm thế này thì đến tối cũng không xong đâu.
Càng kéo nó càng lún sâu thôi.
Bác Mộc quay phắt lại, đôi mắt nheo nheo nhìn kẻ lạ mặt:
— Mày là thằng nhóc nhà ông Lý vớt được hả?
Biết cái gì mà nói?
Đi chỗ khác chơi cho người lớn làm việc!
Chỗ này không phải chỗ đọc thơ ngâm vịnh!
Minh không tự ái, anh bình tĩnh chỉ vào cây gỗ:
— Cháu không biết ngâm thơ, nhưng cháu biết cách khiến thằng Sửu kia kéo cây gỗ này bằng một tay.
Cả đám thợ dừng tay, nhìn Minh như nhìn kẻ điên.
Sửu buông sợi dây thừng, lau mồ hôi trán, ngơ ngác hỏi:
— Một tay á?
Huynh đùa à?
Con trâu nhà trưởng bản kéo còn mệt đấy.
Minh mỉm cười, xắn tay áo lên:
— Không đùa.
Linh, muội đang đứng đó hóng chuyện đúng không?
Linh giật mình bước ra từ sau gốc đa, mặt hơi đỏ vì bị phát hiện:
— Ai... ai hóng chuyện?
Ta đi hái thuốc ngang qua thôi!
Minh chỉ tay về phía đống gỗ vụn:
— Giúp ta tìm 5, 6 đoạn gỗ tròn, đường kính bằng bắp chân, càng tròn đều càng tốt.
Sửu, cậu đi kiếm cho tôi một cây gỗ dài, chắc chắn, với một tảng đá kê làm điểm tựa.
Bác Mộc định mắng, nhưng thấy thái độ tự tin và ánh mắt kiên định của Minh, ông lại nuốt lời vào trong.
Thử xem thằng nhãi này làm trò gì.
Năm phút sau, mọi thứ đã sẵn sàng.
Minh hướng dẫn Sửu dùng cây gỗ dài làm đòn bẩy, kê tảng đá làm điểm tựa, bẩy một đầu cây gỗ lim lên.
— Một, hai, ba...
Bẩy!
Sửu dùng sức đè mạnh, cây gỗ lim nặng hàng tạ từ từ nhấc đầu lên khỏi vũng bùn.
Minh nhanh chóng đá những đoạn gỗ tròn (con lăn) xuống dưới thân cây gỗ lim, rải đều ra một quãng.
— Được rồi, hạ xuống! — Minh ra lệnh.
Cây gỗ lim giờ đây nằm trên một hàng "bánh xe" bằng gỗ.
Minh vỗ vai Sửu, đưa lại sợi dây thừng cho cậu chàng:
— Giờ thì kéo đi.
Nhớ là kéo nhẹ nhàng thôi, đừng dùng sức trâu nữa.
Sửu bán tín bán nghi cầm lấy dây thừng.
Cậu ta lấy đà, định dồn hết sức bình sinh để giật, nhưng Minh ngăn lại:
— Cứ đi bộ bình thường thôi.
Sửu bước đi.
Sợi dây căng ra.
Và rồi, trước con mắt trợn tròn của bác Mộc và cả đám thợ, khối gỗ khổng lồ lướt đi trên những con lăn gỗ tròn một cách êm ru.
Không còn tiếng ma sát ken két, không còn cảnh bùn đất bắn tung tóe.
— Ơ... — Sửu há hốc mồm, nhìn lại phía sau. — Nhẹ... nhẹ hều!
Bác Mộc đánh rơi cái đục xuống đất, lẩm bẩm:
— Cái quái gì thế này?
Minh phủi tay, quay sang cười với bác Mộc:
— Đây gọi là triệt tiêu ma sát trượt, chuyển sang ma sát lăn, bác ạ.
Cộng thêm đòn bẩy để nâng vật nặng.
Nguyên lý đơn giản thôi.
Linh đứng bên cạnh, đôi mắt đen láy nhìn chằm chằm vào Minh, trong đầu cô bé dường như đang đánh giá lại "tên công tử bột" này.
— Huynh... cũng không vô dụng như ta tưởng. — Cô bé lí nhí.
Minh nháy mắt:
— Đã bảo rồi, ta có thể yếu, nhưng ta có cái này. — Anh gõ gõ vào thái dương mình.
Bữa tối hôm ấy tại nhà trưởng làng thịnh soạn hơn hẳn mọi ngày.
Ngoài rau rừng và cơm gạo đỏ, còn có thêm đĩa thịt lợn rừng nướng thơm lừng.
Ông Lý ngồi ở đầu mâm, rót một bát rượu đầy, đẩy về phía Minh.
Ánh mắt ông không còn vẻ dò xét lạnh lùng như hôm đầu tiên, mà thay vào đó là sự hứng thú.
— Ta nghe bác Mộc kể lại chuyện ban chiều. — Ông Lý nói, giọng trầm ngâm. — Lão Mộc là người kiêu ngạo nhất cái làng này, chưa bao giờ chịu khen ai.
Vậy mà hôm nay lão cứ tấm tắc khen cái đầu của mày.
Minh đỡ lấy bát rượu, cung kính nói:
— Chỉ là chút mẹo vặt học được từ quê nhà thôi ạ.
Làng Vân Khê có sức người, có tài nguyên, chỉ là chưa biết cách vận dụng cho đỡ tốn sức thôi.
Ông Lý gắp một miếng thịt bỏ vào bát Minh, rồi đột ngột hỏi:
— Mẹo vặt?
Được.
Vậy ta hỏi mày.
Nếu mày có thể làm gỗ tự lăn đi, thì mày có cách nào làm nước từ dưới suối tự chảy lên ruộng bậc thang trên đồi không?
Cả mâm cơm im bặt.
Linh ngừng nhai, ngước nhìn cha rồi nhìn sang Minh.
Minh đặt bát rượu xuống, ánh mắt sáng lên.
Đây rồi.
"Dự án" đầu tiên để anh xây dựng vị thế thực sự.
— Thưa bác Lý. — Minh đáp, giọng chắc nịch. — Không những làm được, mà cháu còn có thể khiến cả làng này không bao giờ phải gánh nước nữa.
Cháu cần tre, gỗ, và... sự giúp đỡ của bác Mộc.
Ông Lý nhìn sâu vào mắt chàng trai trẻ, rồi cười ha hả:
— Khẩu khí lớn lắm!
Nếu mày làm được, từ nay Lý Văn Khiêm này sẽ coi mày như người nhà.
Còn không làm được... thì liệu hồn mà đi gánh nước bù cho cả làng!
Minh mỉm cười, nâng bát rượu lên uống cạn.
Trong đầu anh, bản vẽ của một hệ thống Cọn nước (Guồng nước) khổng lồ kết hợp với hệ thống dẫn thủy lợi đã bắt đầu hình thành chi tiết đến từng cái chốt mộng.
Đại Việt thế kỷ 13, chuẩn bị đón nhận cuộc cách mạng công nghiệp hơi nước...
à không, sức nước đi thôi.
