II.
TỪ LÝ THÁI TỔ ĐẾN TRIỀU NGUYỄN – CHÍNH TRỊ BƯỚC VÀO KỶ NGUYÊN VĂN BẢN VÀ HỆ THỐNG
Đến thế kỷ XI, sau thời Bắc thuộc, Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long.
Bản “Chiếu dời đô” là văn bản chính trị đầu tiên còn lưu truyền, thể hiện tư duy quản trị hiện đại: chọn trung tâm địa lý – dễ bề cai trị – và thiết lập nền hành chính thống nhất.
Thời Lê Thánh Tông, Luật Hồng Đức ra đời.
Bộ luật không chỉ quy định tội – mà quan trọng hơn – xác lập một chuẩn mực quyền lực theo pháp lý.
Từ đây, Việt Nam chính thức đi vào mô hình cai trị theo luật, không chỉ theo lễ và lệ.
Triều Nguyễn tiếp tục mô hình này, với các cấu trúc bộ Lại, bộ Hộ, bộ Binh...
Nhưng bước ngoặt là khi Pháp đến, bộ máy này không bị đánh sập, mà bị thay thế bằng cơ chế chính quyền bảo hộ – điều này dẫn đến khủng hoảng niềm tin chính trị kéo dài gần 80 năm.